پژوهش کیفی و روایی آن | تعبیرستان
پژوهش کیفی و روایی آنپزشکی و بهداشتدانستنیها
×
بستن

پژوهش کیفی و روایی آن

یک پدیده انسانی مثل خطای پزشکی را از جوانب گوناگون می توان مورد بررسی قرار داد. مثلا وقتی بررسی کنیم که وقوع یک نوع خطا با اعمال یک
پژوهش کیفی و روایی آن مداخله تا چه اندازه کم شده، یک مطالعه کمی انجام داده ایم، ولی وقتی علل ریشه ا ی مرتبط با عامل انسانی را با تفکر سیستمی می خواهیم بررسی نماییم، ممکن است یک قسمت از کار را به یک پژوهش کیفی اختصاص دهیم که در آن حرف های فرد خاطی را گوش دهیم و مثلا بفهمیم که آن شب وی به عنوان یک فرد تازه وارد و مغرور نتوانسته به خوبی با پرسنل قسمت ارتباط برقرار نماید و پرسنل هم خوب او را تحویل نگرفته اند یا به خاطر سه شب کشیک خسته بوده و بین دو ویال هم شکل اشتباه کرده و مرتکب خطا شده است...
پژوهش کیفی در صدد آن است که به جوانبی انسانی حتی مکتوم تر از اینها دست یابد. اگر لازم است با پژوهشی به اعماق یک پدیده انسانی که طبعا علل و عوامل متعددی با وجوه گوناگون در وقوع آن نقش دارند، دست پیدا کنیم، آن پژوهش از نوع کیفی خواهد بود.
پژوهش کیفی
اگر یکی از دستاوردهای پژوهش را تولید دانش بدانیم، با دو رویکرد می توان به این امر مبادرت ورزید: مطالعات کیفی و کمی. پژوهش کیفی نسبت به پژوهش کمی کمتر در جامعه دانشگاهی شناخته شده است. پژوهش کیفی روشی منظم برای توصیف اجزا، شرایط و ویژگی هایی درباره پدیده های انسانی است که قابل تبدیل به کمیت نیستند. به عبارتی دیگر پژوهش کیفی جمع آوری، تحلیل و تفسیر داده های غنی و روایت گونه است به منظور درک عمیق مفاهیم و پدیده هایی که به خاطر وجود عامل انسانی در آنها پیچیدگی زیادی دارند. این پژوهش ها که مبتنی بر فلسفه پدیدارشناختی بوده و در جایگاه طبیعی خود با افراد واقعی (و نه در محیط تجربی) درباره افرادی تحت کنترل انجام می شود، پژوهش کیفی نامیده می شود، ولی تحقیق کمی با داده هایی از اندازه گیری متغیرهایی سرو کار دارد که به آسانی قابل بیان به عدد و رقم بوده و به جهت قابلیت تعمیم در ابعاد جمعیتی بالا به وسیله تکنیک های آماری، قابل ارایه و نمایش هستند. این پژوهش ها مبتنی بر دیدگاه عینیت گرایی و پوزیتیویسم می باشند.
تفاوت تولید دانش در دو نوع پژوهش
پژوهش کیفی، قصد تعمق در یک کلافه پیچیده روابط علیتی را درباره انسان دارد، از آن نظر که آدمی یک موجود ناشناخته دارای جوانب پیچیده و مراتب مکتوم و لایه های پنهان است، نه از آن دیدگاه که یک توده بیوشیمیایی است که بر روان و مدنیت او هم اثرگذار است. از این رو ممکن است دانشی که تولید می کند، جنبه هایی غیر قابل سنجش ولی عقلانی (تجربه پذیر در شرایطی خاص) را در نظر بگیرد.
استقرای پژوهش کیفی، توجیه یک سطح از علل و عوامل را درباره یک پدیده انسانی در بر می گیرد که سلسله مشخصی را شامل می شود. بر خلاف آن، پژوهش کمی قصد تعمق بر تأثیر عامل انسانی را ندارد، بلکه تأثیر یک یا چند عامل مشخص و بیرونی را بر یک پدیده انسانی قابل سنجش موردکاوش قرار می دهد و استقراء آن مشتمل بر یک رابطه علیت خطی و ساده در ابعادی عمومی تر است. قطعا پژوهش کمی با پیش فرض هایی شروع می کند که قدرت و قوت خود را از تئوری ها و فلسفه عینیت گرایی وام می گیرد و خود از مقولات کمی به دست نمی آید.
در پژوهش کیفی فضای فکری حاکم، پیش فرض ها، سیر و روند از گذشته تا به حال، تعمق بر پدیده های انسانی، درک انسان از محیط، ذوائق، نگاه های انسان های مختلف و توجیه مجموع هایی از پدیده ها در قالب یک تئوری و ... موضوع قرار می گیرد.
ضرورت پژوهش کیفی
دقیق شدن در جوانبی هم چون درد و رنج انسان، لذت، عواطف و نگرش یک انسان نسبت به کیفیاتی این چنین و... از پژوهش کمی برنمی آید، چون ابزار مطمئنی برای تعمق در اینها نداریم. عوامل انسانی متعدد تأثیرگذار بر تصمیم گیری فرد شامل درک و احساس فرد، اعتماد فرد و... سازه های متعدد تشکیل دهنده کیفیت زندگی فرد، عوامل مؤثر بر یادگیری فرد است.
آیا پژوهش کیفی دغدغه روایی دارد؟
پژوهش کیفی دغدغه روایی ندارد، چون خود پژوهش قابل تجربه مجدد نیست، البته از نظر موضوعی قابل تعمیم است وگرنه تولید دانش معنایی نخواهد داشت. تعمیم پذیری علمی در یک پژوهش کیفی «با قیاس» حاصل می شود و قوتش در حد منطق و قوت استدلال و توان توجیه پدیده ­ها و جوانب گوناگون مربوطه خواهد بود، ولی تعمیم پذیری و دانش تولید شده در پژوهش کمی «از استقراء» به دست می آید و قوتش هم در حد استقرای تجربی است. به همین دلیل سعی می شود با مطالعات تصادفی کاملا کنترل شده قدرت پیش گویی آن را استحکام بخشید، چرا که استقراء دچار محدودیت های زمانی و... در تعمیم پذیری می باشد.
دغدغه پژوهش کیفی کشف علل ریشه ای در یک موقعیت انسانی، دقیق شدن در پیشینه ها و سوابق فضای فکری مورد نظر، تحلیل جوانب انسانی یک پدیده مانند وقوع تغییر و دقیق شدن در تجربیات انسانی مثلا در روند آموزش یا فرآیند درمان و سایر وقایع که در آن عامل انسانی نقش کلیدی داشته و دستیابی به جوانب مکتوم انسانی باارزش است. پیش فرض اولیه در پژوهش های کیفی قرار دادن پیشفرض های رایج در پرانتز است که به آن «پارادایم تعویق قضاوت» گفته می شود، با این پیش فرض که چیزهایی وجود دارد که در منظر اول قابل رؤیت نیست، برخلاف پژوهش های کمی که در آن اثبات یا رد یک فرضیه مبنای تئوری پردازی قرار می گیرد.



علی رضا شمس معطر
کارشناس مدیریت مرکز تعالی خدمات بالینی دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی
هفته نامه سپید ( www.salamatiran.com )

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
بلاهای آموزش و پرورش سر بچه ها (آقای عبدالعالی)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند