بدون کالیبراسیون هرگز! | تعبیرستان
بدون کالیبراسیون هرگز!پزشکی و بهداشتدانستنیها
×
بستن

بدون کالیبراسیون هرگز!

جهت عملكرد صحیح تجهیزات پزشكی هسته ای یك برنامه كنترل كیفیت معمول مورد نیاز است. این آزمونهای كنترل كیفیت به منظور آشكار كردن مشكلات موجود قبل از تاثیر گذاشتن آنها
بدون کالیبراسیون هرگز! برروی پزشكی انجام می گیرد. آزمونهای كنترل كیفی به منظور ایجاد یك تحول اساسی در عملكرد تجهیزات نیست. بلكه در واقع، این آزمونها در علت یابی مشكلات بوجود آمده می تواند مطرح شده و پس از سرویس یا تنظیم، عملكرد تجهیزات اصلاح شود. این آزمونها باید دوربین گاما وسایر تجهیزات مانند دوز كالیبراتور یا پروسسور فیلم را نیز تحت پوشش قرار دهد. به طور دقیق برنامه QC با تغییر مدل یا كارخانه سازنده دستگاه تغییر می كند بنابراین پوشش دادن دقیق كلیه تجهیزات توسط بر نامه های QC عملی نیست.
▪ این برنامه ها به ۳ قسمت عمده تقسیم می شوند:
الف) هدف ها وتصمیمات منطقی پیشنهاد شده از سوی روندهای QC را شرح می دهد. به ویژه در این قسمت تلاش می شود كه اطلاعات زمینه ای را با دلایل خاص خود برای عملكرد ویژه روندها و آشكارسازی انواع مشكلات بیان شود یا به عبارتی یك پیش نویس جهت تكمیل یك برنامه QC كارا است.
ب ) این قسمت فاصله زمانی تكرار آزمونهارا بیان می كند. پریود ودفعات انجام آزمونها به مواردی از قبیل نوع تجهیزات وشاخص های موجود برای انتخاب ایده آل تعداد دفعات آزمون، بستگی دارد.
ج ) این قسمت یكسری اصول و روندهای كلی را برای انجام آزمونهای پیشنهادی QC ارائه می دهد كه به صورت اساسی برای پیشرفت زیر مجموعه های پروتكل ها برای مدل ها وساخت های اختصاصی تجهیزات استفاده شوند.
دوربین های گامای Planar وSPECT
در دوربین های گامای تخت (كه تصاویر را بصورت دو بعدی جمع آوری و ثبت می كنند) اساس سیستمهای تصویربرداری باید براساس اندازه گیری های زیر مرتب شود: یكنواختی ذاتی، قدرت تفكیك ذاتی وكج یا صاف بودن تصویر (توانائی تولید یك خط راست )
مراحل آزمایش شامل اندازه گیری : زولوشن كولیماتور، حساسیت كولیماتور، زمان مرده است.
در سیستمهای SPECT (تصویر برداری توموگرافی با تابش تك قوتون) علاوه بر آزمایشهای فوق نیاز به آزمایشهای اضافی زیر وجود دارد: قدرت تفكیك توموگرافیك، یكنواختی توموگرافیك و محور چرخش (COR:Central Of Rotation)
اولین گام در برنامه های QCشامل بررسی دیداری كه ممكن است نقصهای موجود در سیستم ایمنی یا كارائی تصویر برداری سیستم را آشكار كند (مثل آسیب كابلهای الكتریكی)، می شود. علائم فرسودگی ممكن است به صورت آسیب مكانیكی وارده به كولیماتور یا به صورت یك نشانه ای از آلودگی خود را نشان دهد. هردو این آسیب ها می تواند به صورت نقطه های سرد وگرم روی تصاویر تخت یا به صورت دایره هائی روی نصاویر SPECT خود را نشان دهند.
سطوح تشعشع زمینه وآلودگی
سطوح بالای تشعشع زمینه ای می تواند از نقاط گرم بدن بیمار كه در مجاورت سیستم تصویربرداری است یا از منابع دیگرفاقد حفاظ ناشی شود. زمانی كه از مواردی با انرژی بالا استفاده شده است احتمال رسیدن پرتو از پشت دوربین گاما در مناطقی كه دارای شیلد نازكی است، وجود دارد. منابع دیگر تابش های زمینه ای ممكن است شامل آلودگی كف- دیوارویا حتی خود دتكتور باشد.
اگر تابش های زمینه ای به میزان كافی وجود داشته باشد احتمال آسیب رساندن به هر نوع تصویری وجود دارد. حتی سطوح بالای تابش های زمینه ای می تواند آسیب های جدی را به یكنواختی ذاتی سیستم یا سایر پارامترهای ذاتی برساند.
یكنواختی
بررسی یكنواختی در برنامه QC بررسی واكنش دتكتورها به یك تابش یكنواخت در حدود مشخص است. یكنواختی یكی از مهمترین آزمونهای پایه ای QC دوربین گاما است. فقدان یكنواختی می تواند كاملا مشخص ومحلی باشد مثل از كار افتادن یك لامپ فوتومولتی پلایر(PMT) یا به صورت یك آسیب عمومی در میدان دید كه می تواند ناشی از تصحیحات نامناسب انرژی (تنظیم نا درست فتوپیك) باشد. این آزمونها علاوه بر شناسائی غیر یكنواختی می تواند علت به وجود آمدن این آسیب ونقص را آ شكار نماید.
▪ این آزمون به دو صورت انجام می پذیرد:
ذاتی) بدونcolimator
خارجی) با colimator
تجهیزات لازم برای آزمون
منبع نقطه ای (point source) از Tc- ۹۹m و Co-۵۷ به میزان kBq ۲۰۰ یا ۵ میكرو كوری
▪ روش انجام آزمون
۱) كولیماتور را بر داشته (در وضعیت افقی تعویض كلیماتور ) و سپس دوربین را به وضعیت اول برگردانده می شود،
۲) منبع نقطه ای را در فاصله ۳-۲ متری از مركز دوربین (پنج برابر FOV ) گرفته می شود،
۳) تصویری با استفاده از ماتریكس ۶۴ ‌۶۴ جمع آوری می شود و
۴) با استفاده از برنامه NEMA كه معمولا در سیستمهای تصویربرداری پزشكی هسته ای گنجانده شده است یكنواختی را تخمین زده می شود. اگر دور بین گاما بیش از یك سر داشته باشد لازم است كه برای هر سر Kcount۵۰۰۰ جمع آوری شود.
زمان تكرار آزمایش هر هفته یك بار است؛ و با اصلاح مدار گردش، یكنواختی ذاتی باید كمتر از %۲ ± یكنواختی باشد. حساسیت بین اندازه گیری سرها به عنوان شمارش های واحد زمان باید كمتر از %۵ ± باشد.
قدرت تفكیك
قابلیت نمایش طرح های اكتیویته مجاور یكدیگر به صورت مستقل و مجزا را قدرت تفكیك فضائی و قدرت آشكارسازهای فوتومولتی پلایر كریستال از نظر ثبت محل حقیقی پالس نوری موجود در كریستال یدید سدیم را قدرت تفكیك ذاتی گویند. جهت بررسی قدرت تفكیك فضائی آزمون زیر را انجام می دهیم:
تجهیزات لازم برای آزمون عبارت است از: منبع Tc- ۹۹m در یك ویال قابل جداشدن به میزان MBq۲۰ در یك میلی لیتر و یك فانتوم بار یا فانتوم pie-sector.
روش انجام آزمون قدرت تفكیك ذاتی به صورت زیر است:
ابتدا سر آشكار ساز را در وضعیت افقی قرارداده وسپس كولیماتور برداشته می شود، سپس فانتوم بار را با دقت روی سطح كریستال قرار می گیرد. پس از آن منبع Tc- ۹۹m د رفاصله ۲ تا ۳ متری از مركز دوربین در بالا قرارداده می شود و بین kcount ۲۰۰۰-۱۰۰۰ شمارش می شود.(ضمنا برای داشتن یك مرجع یك تصویر نیز روی یك فیلم گرفته می شود ). حداقل ماتریكس ۲۵۶‌۲۵۶ بوده و حدود فواصل mm ۴-۳ میله های بار شكل فانتوم باید قابل تشخیص باشد و همچنین راست بودن میله ها نیز باید مورد توجه قرارگیرد. زمان تكرار آزمایش هر ۲ ماه یك بار لازم است تكرار شود.
یكنواختی خارجی ( یكنواختی كولیماتور )
▪ تجهیزات
یك منبع د یسك مانند مناسب از Tc- ۹۹m یا Co-۵۷بطوری كه شدت دوز سطحی در حدود، ۹۰۰ میكرو سیورت بر ساعت خواهد بود و انتخاب كولیماتور مورد آزمایش
روش انجام آزمون مانند یكنواختی ذاتی است با این تفاوت كه در این روش كولیماتور نیز وجود دارد.
▪ حساسیت
این آزمون اندازه گیری نسبت اشعه گامای عبوری از كولیماتور به كل اشعه گامای خروجی از منبع است كه به صورت شمارش در واحد زمان MBq/sec محاسبه خواهد شد. این آزمون به نوع كولیماتور بستگی خواهد داشت. یك كولیماتور با حساسیت بالا به طور آشكارا یك شمارش بزرگتری نسبت به یك كولیماتور با قدرت تفكیك بالا خواهد داشت. طیف انرژی گامای ورودی وضخامت پنجره به طور مشخص شمارش را تغییر خواهند داد. دراین آزمون از یك پلاستیك كه قطری در حدود mm ۱۵۰دارد به منظور قراردادن منبع اكتیویته درون آن استفاده می شود.
▪ تجهیزات
اكتیویته مشخصی كه شدت شمارش آن حدود CPS ۱۰۰۰۰باشد، یك اكتیویته مناسب حدود ۲۰۰-۵۰ خواهد بود و انتخاب كولیماتور
روش انجام آزمون شامل چندین بار اندازه گیری شدت شمارش ها ثبت می شود و حدود
برای كلیماتور با قدرت تفكیك : cps/MBq ۱۴۵-۵۰
برای كلیماتور با همه منظوره : cps/MBq ۲۰۰-۱۰۰
برای كلیماتور با با حساسیت بالا : cps/MBq ۳۰۰-۱۸۰
▪ زمان مرده
زمانی وجود دارد كه آشكارساز قادر به ثبت شمارش نیست. شدت شمارش دوربین گاما رابطه خطی با اكتیویته دارد تا زمانی كه اكتیویته به حدی برسد كه پالس های Pile-up تولید شود و بعضی از شمارش ها ثبت نشود. دوربین های متداول یك ظرفیت بالای شمارش را برای ثبت اكتیویته های بالا در بررسی های تكنیكی مثل تصاویردینامیك بلاد پول و بررسی های قلبی دارد.
تجهیزات : ۵ ویال كه دقیفا محتوی یك اكتیویته ای از Tc- ۹۹m باشند و یك شدت دوز مساوی از هر ۵ ویال به دوربین برسد.
▪ روش انجام آزمون
۱) منابع را به ترتیب در فواصل m۲ ازمقابل دوربین كه فاقد كولیماتور است قرار داده می شود،
۲) ابتدا ویال شماره یك سپس دو و........ تا شماره ۵،
۳) شدت شمارش هر زمان را محاسبه می شود و
۴) در اولین ویال باید یك شدت شمارش صحیح را نشان دهد.
حدود : با یك اصول استاندارد باید حداقل cps ۱۰۰۰۰۰برای هر یك ویال را بدهد.
▪ تنظیم فتوپیك و پنجره
تنظیم نادرست و پنجره انرژی فتوپیك می تواند به یكنواختی آسیب وارد سازد و همچنین باعث كاهش حساسیت یا افزایش تولید اسكتر در تصویر گردد. به ویژه در دوربین های گامای قدیمی تغییرات فتوپیك می تواند به اختلافات سطحی در ولتاژهای بالا،لامپ pmt وتغییراتی در دما وسایر فاكتورها منجر شود. تغییرات ناگهانی در پیك كردن می تواند به صورت یك شكست احتمالی در دوربین آشكار گردد.
▪ محور چرخش
محور چرخش بر پایه این كه برنامه باز سازی به دقت با محور مكانیكی چرخش هماهنگ ومنطبق است استوار است. به منظور از دست ندادن قدرت تفكیك وتغییر شكل (كجی) در قطعات بازسازی شده COR باید تصحیح شود. بنابراین حداقل برای یك دوره زمانی یك هفته ای CORباید ثابت و پایدار باقی بماند (با تغییرات كمترازmm ۲). با تغییر نوع كولیماتور COR می تواند تغییر پیدا نماید وخود را به صورت علكرد در چرخش دتكتور و یا شعاع چرخش نشان دهد.شناختن فاكتورهای موثر بر روی COR ولحاظ كردن آنها بسیار مهم است.
▪ دوز كالیبراتور
نشان دادن مقدار دقیق اكتیویته پرتو داروی تزریقی به بیمار توسط دوز كالیبراتور حائز اهمیت است. برای بررسی های تشخیصی مقادیر دوز زیاد یك اكسپوژر پرتوی غیر لزوم را به بیمار خواهد رساند در صورتی كه اگر میزان دوز خیلی كم باشد میتواند منجر به افزایش زمان بررسی یا ایجاد تصاویر با دانسیته كم شود. برای دوزهای درمانی نیز میزان مشخصی از اكتیویته مورد نیاز است و دوزكالیبراتور نقش مهمی را ایفا می نماید.
به منظور آشكارساختن هر گونه تغییرات در كالیبراسیون یا نقص علكرد دوز كالیبراتور، یك منبع با نیمه عمر طولانی (مثل كبالت ۵۷ و سزیم ۱۳۷ ) بااكتیویته مشخص اندازه گیری شده با اكتیویته تحت آزمایش مقایسه می شود.
ـ قسمت ب
زمان های تكرار پیشنهاد شده آزمون های :QC
زمان های تكرار پیشنهاد شده آزمون هایQC به مقاومت ویژه تجهیزات وعملكرد تصحیح های خودكار وغیره بستگی دارد. بنابراین وابستگی آزمونهای QC به تجهیزات ویژه آشكار است. تغییرات مشخصی كه به طور قابل اطمینانی توسط نتایج آزمونهای QC مشخص می شود، ممكن است به افزایش تعداد و دفعات تكرار آزمونها منجر شود. بر عكس، تعداد دفعات تكرار آزمایش ممكن است كاهش پیدا كند اگر فقط نوسانات كوچكی در طی یك سری نتایج آزمونهای QCآشكار گردد.
▪ برنامه های پیگیری پیشنهاد شده
روزانه
۱) دوربین گاما : الف) كنترل آلودگی (پرتو های زمینه ای ) ب) كنترل و تنظیم فتوپیك (در صورت نیاز ) ج) یكنواختی
۲) دوز كالیبراتور
▪ هفتگی
۱) كنترل یكنواختی
۲) فیلم پروسسور
۳) نوسانات مربوط به سیستم
۴) دوربین گاما: الف) COR
ب) یكنواختی
ج) تصحیح انرژی
همچنین قدرت تفكیك (فضائی-ذاتی) و بعضی فاكتورهای دیگر نیز معمولا در طی سرویس كامل سیستم صورت می پذیرد.



دکتر احمد بیطرفان رجبی، بیمارستان شهید رجایی، بخش پزشكی هسته ای [email]bitarafan@hotmail.com[/email]
دکتر مجتبی صلوتی، گروه میکروبیولوژی، دانشگاه آزاد اسلامی زنجان
دکتر طاهره زندی كرمانشاهی، بیمارستان شهید رجایی، بخش پزشكی هسته ای
محسن بخشنده، گروه فیزیک پزشکی، دانشگاه تربیت مدرس
مجله مهندسی پزشکی و تجهیزات آزمایشگاهی

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
مجردی گناهه؟! (حجت الاسلام وحیدپور)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند