عدالت در سلامت و موانع دسترسی به آن | تعبیرستان
عدالت در سلامت و موانع دسترسی به آنپزشکی و بهداشتدانستنیها
×
بستن

عدالت در سلامت و موانع دسترسی به آن

در این گفتار به مفهوم «عدالت در سلامت»، شاخص های مربوطه و موانع دسترسی عادلانه به سلامت در جامعه پرداخته شده است...
۱) ارتقای سلامت
عدم کفایت اقدامات دولت ها در ارتقای شاخص ها در سطح میانگین ملی:
علی رغم تعهد دولت ها به بهبود شاخص های سلامت و تلاش در جهت اقداماتی که برونداد آنها ارتقای شاخص هایی نظیر «امید به زندگی»، «کاهش مرگ ومیر کودکان زیر ۵ سال یا زیر یک سال»، «کاهش مرگ و میر مادران در حین زایمان»، «کنترل زاد و ولد و نرخ رشد جمعیت»، «پوشش واکسیناسیون»، «زمان دسترسی به خدمات اورژانس»، «کنترل میزان ابتلای به فلج اطفال، ایدز، هپاتیت، مالاریا، سل، بیماری های قلبی و عروقی، بیماری های مفصلی دژنراتیو، آسیب های ناشی از سوانح و تصافات، و...» را تأمین می کند و علی رغم اهمیت چشم گیر رشد این شاخص ها، امروزه نشان داده شده است که ارتقای این شاخص ها در سطح «میانگین کشوری» کافی نبوده، بلکه توجه به سه ویژگی در این فرآیند، از اهمیت فوق العاده ای برخوردار گردیده است.
▪ ویژگی اول
توزیع شاخص Distribution of Indicators است؛ یعنی اینکه آیا ارتقای هر یک از شاخص های ذکر شده در همه گروه های جمعیتی رخ داده یا شامل گروه های معینی از جمعیت کشورها شده است؟ آیا در همه مناطق بهبود شاخص ها رخ داده است یا در برخی مناطق پیشرفت ها چشم گیر بوده (و باعث ارتقای میانگین شاخص شده است و در برخی دیگر از مناطق فاقد بهبود بوده است؟ آیا شاخص ها در همه دهک های درآمدی ارتقایافته یا گروه های نابرخوردار از مرگ ومیر بالاتر و امید به زندگی کمتری نسبت به گروه های پردرآمد برخوردار گردیده اند؟ توجه به نحوه توزیع شاخص های ارتقا یافته و میزان «همگانی بودن» بهبود های حاصل شده رکن مهمی از برنامه ریزی «عدالت محورانه» در حوزه سلامت را تشکیل می دهد.
▪ ویژگی دوم
این است که آیا ارتقای شاخص ها به بهبود کیفیت زندگی اشخاص نیز منجر شده است یا نه؟ و آیا رضایت مندی خدمت گیرندگان و شهروندان حاصل شده است؟ آیا شهروندان خود بهبود شاخص های سلامت را احساس می کنند یا نه؟
▪ ویژگی سوم
میزان پایداری: Sustainability ارتقای شاخص ها است. آیا بهبود شاخص ها مربوط به دوره و مقطع زمانی خاصی بوده یا پایدار و مستمر است؟ آیا منابع مورد نیاز برای حفظ و پایداری ارتقای شاخص ها فراهم است؟ و یا اینکه مثلا برای شرایطی نظیر کشور ما وابسته به دوره های گذرای افزایش درآمد نفتی بوده است؟ طراحی روش تأمین منابع پایدار برای پیشرفت های سلامتی، نقش تعیین کننده ای در ارزیابی موفقیت ها و پیشرفت های عرصه سلامت پیدا کرده است.
ترکیب متغیر های سه گانه فوق الذکر با متغیرهای اجتماعی سلامت، استراتژی نوین مدیریت سلامت در دنیای نوین را تشکیل می دهد.
شواهد فراوانی بر آسیب پذیری نظام سلامت کشور ما در حوزه های مذکور دلالت می نمایند. علیرغم رشد چشم گیر و درخور توجه شاخص های سلامت در سطح میانگین ملی، (نظیر کاهش مرگ و میر مادران، کاهش مرگ نوزادان، کاهش مرگ اطفال زیر ۵ سال و...) نابرابری در بین گروه های اجتماعی و مناطق جغرافیایی به شدت وجود دارد. میزان مرگ و میر نوزادان در بیستک (۲۰ درصد) کم درآمد بیش از دو برابر بیستک پردرآمد کشور است. این شاخص در برخی مناطق محروم تا ۵ برابر مناطق همجوار گزارش شده است. حاشیه نشینان شهری نه از تسهیلات شبکه بهداشت روستایی و نه از پوشش بیمه سلامت شهری برخوردار نیستند. پرداخت هزینه های سلامت از جیب: Out of Pocket بیماران بسیار زیاد شده است و کاهش نابرابری در پرداخت مالی بیماران نه فقط به اهداف پیش بینی شده در برنامه چهارم توسعه (موضوع ماده ۹۰ قانون برنامه) نایل نشده است، بلکه محاسبات غیررسمی اخیر نشان دهنده افزایش این نابرابری هم بوده است. فقر و بی کاری در گروه های فقیر به افزایش اعتیاد و تداوم چرخه انزوای اجتماعی این گروه ها نیز منجر گردیده است.
۲) کسری بودجه تکرارشونده در بخش سلامت نشان از عدم پایداری منابع مالی بخش دارد
این نااطمینانی بودجه ای گستره وسیعی از اقدامات مدیریتی و توسعه ای در شبکه بهداشتی و درمانی، بیمارستان ها و دانشگاه های علوم پزشکی را در تمام طول سال به شدت تحت تأثیر قرار می دهد. علی رغم گسترش بیمه های خدمات درمانی، مردم از خدمات بیمه احساس رضایت نمی کنند و اثرات بهبود خدمات سلامت را در زندگی شخصی خود احساس نمی کنند. نااطمینانی نسبت به خدمات درمانی احتمالی مورد نیاز، همه گروه های اجتماعی، حتی گروه های مرفه را نیز شامل شده است. هزینه ارایه خدمات پزشکی بسیار افزایش یافته، رشد شاخص قیمت خدمات پزشکی بیش از ۵/۱ برابر شاخص عمومی قیمت ها شده است. این امر باعث گردیده، مراکز ارایه کننده خدمات درمانی، همه روزه با افراد متعددی مواجه شوند که علی رغم ضرورت دریافت خدمات، به دلیل ناتوانی در پرداخت، ازخدمات مورد نیاز خود محروم می مانند. ناهماهنگی های مدیریتی نه تنها به جلب همکاری بین بخشی منجر نشده است، بلکه حتی دو وزاراتخانه کلیدی «بهداشت، درمان و آموزش پزشکی»، و «رفاه و تأمین اجتماعی»، از ابتدایی ترین همکاری ها در برنامه بیمه روستاییان عاجز مانده اند.
۳) تأثیرپذیری بخش سلامت از سیاست های «نئولیبرال اقتصادی»
سیاست ها و راهبرد های «نئولیبرال» در صحنه تصمیم گیری های کلان، بیش از همیشه سلامت جامعه را در معرض خطر قرار داده است. لایحه تحول اقصادی دولت (و حذف یارانه حامل های انرژی) که هم اینک در مجلس محترم شورای اسلامی در دست بررسی است، بیشترین تأثیرات خود را در بخش سلامت بر جا خواهد گذاشت. تأثیراتی «مستقیم» نظیر افزایش هزینه های بیمارستان ها، درمانگاه ها، دانشگاه ها و دانشکده ها، اورژانس، و تیم ها و گروه های ارایه کننده خدمات به روستاییان و تأثیراتی غیرمستقیم ناشی از اثر بر سطح عمومی قیمت ها و افزایش تورم ! بر اساس تحلیل ساندرز (۱) بین فقر و بیماری حاصل از استرس، وقوع فشار (فشار عصبی، مشکلات عاطفی)، بی خوابی، سردرد و افسردگی ارتباط وجود دارد. همچنین شواهد فراوانی وجود دارد که سیستم عصبی مرکزی و وضعیت روانی، از طریق استرس های مزمنی که با وضعیت اجتماعی مرتبط اند، ممکن است به عملکردهای نورواندوکرین و فیزیولوژیکی منجر شوند که سرانجام آن مستعد شدن برای بیماری باشد.(۲)
از آنجا که استرس ناشی از تورم و افزایش قیمت ها از عوامل مهم آسیب رساندن به «سلامت روان» در جامعه تلقی شده است و نیز در شرایط تورمی، رشد جرم، جنایت، رشوه، آسیب های اجتماعی، مهاجرت و حاشیه نشینی و افزایش آسیب پذیری خانوارهای دارای درآمد ثابت، امری اجتناب ناپذیر است، صدمات این لایحه بر حوزه سلامت در زمره مهم ترین عوامل ایجادکننده بی عدالتی در سلامت تلقی می شود.
فلذا در صورت استقرار مدیریتی معتقد به «همکاری بین بخشی» و آگاه به تأثیرات متقابل تصمیمات بخش های مختلف اقتصادی بر «سلامت»، انتظار می رفت؛ آثار سوء لایحه تحول اقتصادی بر وضعیت سلامت کشور به خصوص صدماتی که بر مفهوم عدالت در سلامت وارد می سازد، به موقع مورد شناسایی فرار می گرفت و توسط مدیریت ارشد بخش سلامت عکس العمل لازم نشان داده می شد.
در حقیقت آقای «مایکل مارموت» که ریاست کمسیون متغیر های اجتماعی سلامت را در سازمان جهانی بهداشت برعهده دارد و خود جزو نظریه پردازان و بنیان گذاران این رویکرد در سطح سازمان مذکور می باشد، مهم ترین علت اهمیت این رویکرد را چنین برشمرده است: « درباره سیاست های اقتصادی و اجتماعی درست و نادرست، بحث های عقیدتی بسیاری شده است و افراد در تمجید یا تکذیب این سیاست ها، نام های مختلفی، مانند جهانی سازی و سیاست های اقتصادی نئولیبرال را به کار می برند، اما عقیده اساسی کمیسیون مذکور، این است که باید سیاست های مضّر برای سلامت مردم، شناسایی شوند و در صورت امکان، تغییر کنند. از این دیدگاه، جهانی سازی یا بازارها، از این نظر، خوب یا بد هستند که چه تاثیری در وضع سلامت عامه مردم داشته باشند.»(۳)
برنامه هایی که تحت عنوان تعدیل ساختاری
SAP (Social Adjustment Program) در دهه های ۱۹۸۰و ۱۹۹۰ در جهان اجرا شد و با حمایت بی دریغ موسسات مالی بین المللی به کشورهای در حال توسعه تحمیل شد تا واجد شرایط دریافت وام و استمهال بدهی های خود برای غلبه بر رکود اقتصادی دهه۱۹۸۰ بشوند.(۴) به کاهش شدید در بودجه بخش اجتماعی دولت ها منجر گردید. این کاهش بودجه اثرات منفی در وضعیت سلامت و بهداشت اقشار آسیب پذیر برجای گذاشت. در فقیرترین ۳۷ کشور جهان، در دهه ۱۹۸۰ بودجه عمومی برای آموزش و پرورش ۲۵ درصد و برای بهداشت ۵۰ درصد کاهش یافت؛ (۵)
به نقل از: اقدامات مربوط به عوامل اجتماعی موثر بر سلامت نویسنده آلک ایروین النا اسکالی مارس ۲۰۰۵؛ ترجمه محمدحسین نیکنام سازمان جهانی بهداشت)
به طور کلی، کوچک کردن دولت و بازنگری در تنظیم بازار که الگوی نئولیبرالیسم آن را به ارمغان آورد، شرایطی را به وجود آورد که در آن اقدامات نظام مند برای بهبود سلامت و توجه به مفهوم عدالت در سلامت مساعد نبود. شرایطی که البته برای منافع شرکت ها، وام دهندگان و سرمایه گذاران شمالی و برخی نخبگان کشورهای در حال توسعه و برای خود موسسات مالی بین المللی منافع زیادی را به ارمغان آورد، لکن کشورهایی که بودجه های اجتماعی و بهداشتی خود را کاهش داده بودند، با مشکلات و فقر و گسترش بیماری های بیشتری مواجه شدند و در وضعیت بدهی های آنان هم تغییر چشم گیری رخ نداد و کماکان به بازپرداخت بدهی های خود ادامه دادند. (۶)
اینک که نسیم روح افزایی از انتخابات دهمین دوره ریاست جمهوری در کشور وزیدن گرفته است و رایحه فرح بخش حضور دولتی مردم گرا و عدالت خواه که تداعی کننده فضای عطرآگین دهه نخست انقلاب اسلامی است، به مشام رسیده است، باید منتظر بود که آیا امکان زدودن رسوبات ریشه دار برنامه نئولیبرالی (SAP ) Social Adjustment Program از صحنه های اجرایی کشور و تحقق مفاهیم اصیلی از «عدالت در سلامت» برای جامعه ایرانی فراهم می گردد؟



دکتر محمدرضا واعظ مهدوی
دانشیار دانشگاه شاهد
منابع:
۱. Saunders P. ۱۹۹۶a ‘Income Health and Happiness’ in The Australian Economic Review ۴thQuarter ۱۹۹۶ pp ۳۵۳-۳۶۶
۲. Brunner۱۹۹۷
۳. Michael Marmot Social determinants of health inequalities (Lancet ۲۰۰۵ ۳۶۵:۱۰۹۹-۱۰۴)
۴. Gershman J Irwin A. ۲۰۰۰. Gettinga grip on the global economy. In Dying for Growth: global inequality and the health of poor
۵. Werner D Sanders D. ۱۹۹۷ Questioning the solution: the politics of primary health care of child survival .Palo Alto CA: Healthwrigths
۶. (همان ص۷۵)
هفته نامه سپید ( www.salamatiran.com )

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
قدر تخم مرغ را بدانیم (استاد میرغضنفری)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند