عناصر اربعه، اخلاط اربعه و ادلّه اربعه | تعبیرستان
عناصر اربعه، اخلاط اربعه و ادلّه اربعهپزشکی و بهداشتدانستنیها
×
بستن

عناصر اربعه، اخلاط اربعه و ادلّه اربعه

کسانی که به استناد طب جدید با حجامت مخالفت می کنند، یا فواید و محاسن این خدمت را نمی دانند و جاهلانه با آن مخالفت می کنند یا می دانند و عالمانه این خدمت سلامت را مورد هتاکی قرار می دهند [...] اگر با وجود طب نوین انتقال خون، نیازی به حجامت نبود لازم نبود انبیا و اولیای دین این قدر بر حجامت تأکید کنند؛ می گفتند مردم بروید خون بدهید، دیگر این قدر تاکید بر تاریخ و این که چندم ماه حجامت کنید و بر ثواب آن تأکید نمی کردند [...] کسانی که با حجامت مخالف اند آیا منظورشان این است که انبیا و امامان متوجه نبوده اند که چه می گویند؟ آیا معتقدند معصومان متوجه تفاوت حجامت با انتقال خون نبوده اند؟ [۱] دکتر عباس حاجی آخوندی/ مشاور وزیر بهداشت در امور طب سنتی
مختص دانستن رهان [جایزه]، در سیق [اسب دوانی] و رمایه [تیراندازی] که در جنگ های سابق به کار می رفته است، مربوط به همان زمان هاست. با این گونه برداشت ها از آیات و روایات، تمدن جدید باید به کل از بین برود و مردم کوخ نشین شده و یا برای همیشه در صحراها زندگی کنند [۲]. مساله ای که در قدیم دارای حکمی بوده، ممکن است در روابط حاکم بر سیاست، اجتماع و اقتصاد یک نظام حکم جدیدی پیدا کند؛ بدان معنی که با شناخت دقیق روابط اقتصادی، اجتماعی و سیاسی همان موضوع که از نظر ظاهر با قدیم فرق نکرده، واقعاً موضوع جدیدی شده است که قهراً حکم جدیدی می طلبد [۳].امام روح الله موسوی خمینی [ره]
اخباریون، جماعتی بودند که از دوره شاه عباس اوّل صفوی در عرصه تفکر شیعی پدیدار شدند و تا اوایل قرن سیزدهم هجری قمری بر حوزه تفکر دوازده امامی حکم راندند. نظریه پرداز مکتب اخباری گری، مردی بود دانشمند به اسم میرزا محمدامین استرآبادی [متوفای ۱۰۳۶ه ق]، که در کتاب «فوائد المدنیه» به رویارویی با آرای بنیان گذاران نحله اجتهاد در فقه جعفری برخاست [۴]. اعاظم فقه شیعه در سده های چهارم و پنجم هجری قمری، شیخ مفید [متولد ۳۸۰ ه ق]، شیخ مرتضی [متولد ۴۳۶ ه ق] و شیخ طوسی [متولد ۴۶۰ه ق]، باب اجتهاد را در تفسیر کلام خدا و استنباط از احادیث روایت شده از معصوم، گشوده بودند و عقل و استدلال های منطقی اصولی و روش مند را، در کنار قرآن، سنت و اجماع، یکی از ادلّه چهارگانه فقه شیعه بر شمرده بودند [۵]. اخباریون، به عکس قدمای اصولیون، منکر حجیت و بلکه توانایی عقل در درک و استخراج حقایق دینی شدند، اجماع را متعلق به اهل سنت و فاقد موضوعیت در مکتب تشیع اعلام کردند و ظاهر احادیث و روایات را - فارغ از درجه اعتبار و سندیت شان، جدای از زمینه و زمان شان - یگانه منبع قابل اعتماد در استنباط احکام شرعی دانستند [۶].
علامه وحید بهبهانی [۱۲۰۵-۱۱۱۸ه ق]، مشهور به استاد الکُل فی الکُل، صاحب رساله «الفوائد الحائریه» بود که به سه قرن سیطره اخباریون بر حوزه های علمی شیعه پایان داد. آسان نبود. روزی که علامه به حوزه علمیه کربلا پا نهاد، طلاب کتاب های علم اصول و منطق را در پارچه می پیچیدند تا دست شان با لمس رساله های ضاله نجس نشود. آسان نبود؛ چرا که در عرض سیصد سال طولانی اخباریون به طلاب آموخته بودند که اتکای بر استدلال های عقلی یا سنجش روش مند اعتبار حدیث و روایت، بی حرمتی به معصوم است [۷]. آسان نبود؛ چون ایستادن در برابر اخباریون و دفاع از جایگاه عقل در تفسیر کتاب خدا و ارزیابی روایت های صحابه از معصوم، شجاعتی اخلاقی و دانشی سترگ می خواست که در هر کسی پیدا نمی شود.
علامه، هر کسی نبود. ایستاد و یک تنه، اخباری گری را از صحنه بیرون راند و فقه شیعه را دوباره سخت ومحکم بر ستون های چهارگانه کتاب، سنت، اجماع و عقل ایستاند. سی تن از شاگردان اش و شاگردانِ شاگردان اش به مرجعیت رسیدند و آقا سیدمهدی بحرالعلوم، میرزا محمدمهدی شهرستانی، سیدجعفر کاشف الغطاء، میرزای قمی، ملامهدی نراقی و دیگر علمای خلف شیعه راه عقل و اجتهاد را در روزگار نو هموار کردند [۸]؛ راهی که امام خمینی [ره] به استواری در آن گام زد و جواز بی سابقه تشریح پیکر میت و پیوند اعضا، جواز حیرت انگیز خرید و فروش خون، جواز باورنکردنی تحدید نسل و جلوگیری از ازدیاد بی رویه جمعیت و جواز بهت آور مسابقه شطرنج بدون قرار دادن پول و قصد قمار را صادر کرد [۹] – جوازهایی نوآورانه و منطبق با شرایط دوران مدرن، که حتی دو قرن پس از افول ستاره اقبال اخباریون، صدورشان به دانشی ژرف و نیز شجاعتی اخلاقی از جنس علامه وحید بهبهانی محتاج بود.
البته قدمت اخباری گری بسیار بیشتر از چهارصدپانصد سال اخیر است و اخباری گری، به زبان علما، ذومراتب و مقوم به درجات است. به رغم کوشش های سترگ علامه وحید بهبهانی و بزرگان متاخر، اخباری گری هرگز به تمامی از میان نرفت و ریشه کن نشد. نه فقط در این دویست وچند سالی که از درگذشت علامه وحید بهبهانی می گذرد و نه فقط در حوزه معرفت دینی، سروکله اخباری گری در اشکال و اقسام گوناگون و به تناوب در حیات اندیشگی نوع بشر پیدا شده – گاه در جاهایی که هیچ عاقلی باورش نمی شود. یک قلم، در نگاه مشاور وزارت به مقوله حجامت، بلاشک رگه هایی از اخباری گری در مقیاسی کوچک به چشم می خورد و حسن ابوالقاسمی، رییس سازمان انتقال خون که صددرصد با حجامت مخالف است [۱۰]، باید روزی صدهزار بار خدا را شکر کند که در ایرانِ سال ۱۳۸۷ خورشیدی می زید و نه در ایتالیای قرن شانزدهم میلادی؛ وگرنه بعید نبود به جرم انکار بدیهیات و توهین به مقدسات زنده زنده سوزانده شود. کلیسای متحجر و اخباری مسلک قرون وسطی، جیوردانو برونو [۱۶۰۰-۱۵۴۸م]، فیلسوف و شاعر عهد رنسانس را برای کمتر از اینها در میدان کامپودِی فیوری شهر رُم جزغاله کرد؛ گناه جیوردانوی ناکام تنها این بود که در درستی آموزه های دو هزار ساله مرجع تقلید کلیسا یعنی ارسطوی حکیم، کائناتِ زمین محور و عناصر اربعه، تردید کرده بود [۱۱].
مدتی بالنسبه طولانی است که درخواست صدور مجوز پرونده فرآورده ای دارویی به نام شربت تریاک – و به عبارت دقیق تر، تنتور تریاک – در کمیسیون قانونی ساخت و ورود داروی وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی عین آهن گداخته این دست و آن دست می شود و از اتخاذ تصمیم قطعی و نهایی خبری نیست. علت، ظاهراً آن است که در ترکیب این فرآورده مقادیری الکل اتیلیک خوراکی به کار رفته و یکی از اعضای صاحب ِ حق رای کمیسیون معتقد است که مصرف این دارو، حکم شرب خمر دارد، شرعاً حرام است و نباید اجازه ورود به بازار مصرف پیدا کند. بحث های اعضای کمیسیون، حول وحوش تنتور تریاک شنیدنی و بیشتر شبیه مجادله های کلامی طلاب حوزه های علمیه است تا گفت وشنودهای نهاد تخصصی و فنی وزارت: آیا مصرف این دارو حکم «اَکل میته» را دارد که به هنگام ضرورت، حتی خوردن گوشت مرده را بلااشکال می داند؛ آیا درصد الکل فرآورده، آن قدر هست که مصداق مسکر به حساب آید؛ آیا حرمت نوشیدن الکل، مطلق و نامشروط است یا مقید به میزان الکل موجود در ظرف دارو؟
تا جایی که من می دانم، هیچ یک از اعضای کمیسیون مرجع تقلید نیستند و از مراجع مسلم تقلید هم اجازه اجتهاد ندارند و این، طرفه داستانی است: اگر دکتر داروسازی، که به هر حال فارماکولوژی را فوت آب است و کلیاتی از کالبدشناسی، فیزیولوژی، آسیب شناسی و درمان شناسی می داند، جسارت ورزد و برای بیماری مبتلا به هپاتیت سی مزمن، ویال پگ اینترفرون تجویز کند همگان، به حق، غش غش به او خواهند خندید که تو سواد و مهارت کافی برای صدور این حکم حساس نداری. ولی امان از وقتی پای پرسشی شرعی در میان باشد؛ در مساله ای که پیش نیازهای علمیِ پاسخ به آن، کمتر از ضروریات احراز فوق تخصص بیماری های گوارش و کبد نیست و شاید سه مجتهد جامع الشرایط معاصر، سه نظر متعارض در باره اش داشته باشند، همان داروساز بی کوچک ترین تزلزلی حکمی به ظاهر شرعی صادر می کند که دیگر اعضای کمیسیون در آن چون وچرا نخواهند کرد.
این وضعیت، متاسفانه، وضعیت شایعی است. وضعیتی که در آن کسی که خود از عالمان دین نیست، خویشتن را مجاز بداند در موضوعی ماهیتاً فنی، با استنادی معیوب به حدیث و روایت – و بی آنکه مجوز یا صلاحیت اش را داشته باشد – حکمی علی الظاهر شرعی صادر کند و متخصص فن، هر چه قدر هم در دل حکم صادره را مغایر عقل و منطق بداند، از بیم شبهه توهین به مقدسات ساکت بماند؛ علی الخصوص وقتی که صادرکننده حکم، سمبه ادعای اش را با استفهام انکاری پرزورتر کند و زهره معترض بالقوه را از ترس تهمت ارتداد بترکاند: «آیا منظورشان این است که انبیا و امامان متوجه نبوده اند که چه می گویند؟ آیا معتقدند معصومان متوجه تفاوت حجامت با انتقال خون نبوده اند؟ [۱]» چنین گفتمانی، پیش و بیش از هر چیز، جفاست در حق فقهی که باور دارد «کُلّما حَکَمَ به العقل حَکَمَ به الشّرع» و عقل را در کنار قرآن می نشاند و به پویایی خود و انطباق روش شناسی اش با سخت گیرانه ترین موازین علمی می نازد و هزار سال تمام کوشیده تا ثابت کند ادلّه اربعه را را زیربنای استنباط شرعی می داند، نه اخباری گری کورکورانه را.
بهره جویی ابزاری از اعتقادات شهروندانی عمیقاً مذهبی، برای ترویج زالو و حجامت و لال کردن مخالفان، کار خوبی نیست و در درازمدت، احتمالاً نتیجه عکس هم خواهد داد و حواس مان را اگر جمع نکنیم، با دست خودمان همان بلایی را بر سر ابوعلی سینا و زکریای رازی خواهیم آورد که کلیسای قرون وسطی بر سر ارسطو آورد. کلیسا چنان کرد که نام ارسطو مترادف تقلید چشم بسته و امتناع تعقل شد و در نتیجه، به محض آن که سکه کلیسای قرون وسطی از رونق افتاد، دانشمندان ممالک کاتولیک ارسطو و همه کتاب های اش را یک جا توی تابوت گذاشتند و در گورستان کهنه پرستی به خاک سپردند. حدود چهارصد سال طول کشید تا خانم دکتر مارتا نوسباوم پیدای اش شود، مرحوم مغفور ارسطو را نبش قبر کند و به دنیای علم و فلسفه نشان دهد که ارسطو فقط اعتقاد زورکی به عناصر اربعه – آب و باد و خاک و آتش – یا چرخش خورشید به دور زمین نیست و با رساله «اخلاق نیکوماخوس» ارسطو می توان اخلاقیات مدرن بهداشت و درمان را هم رقم زد [۱۲].
ابوعلی سینا و زکریای رازی، به عکس آنچه نواخباریون نشان مان می دهند، صرفاً نماد خشک وخالی فواید حجامت و تعادل اخلاط اربعه نیستند و تازه، حجامت و اخلاط اربعه اساساً از ابداعات اصیل طب ایرانی و اسلامی نیستند. مرده ریگ طب یونانی و جالینوسی اند [۱۳] که بزرگان ما به اقتضای دوران شان بهره ای وافر از آنها برده اند. بد نیست همه با هم یک دور از نو ترجمه فارسی تشخیص افتراقی حصبه را در «الجُدری» رازی بخوانیم تا به یاد آوریم بزرگی بزرگان طب قدیم ما، نه در اشاعه تخم عناب و بادکش که در تفکر روش مند آنهاست – تفکری روش مند که حالاحالاها سپهر اندیشه از آن بی نیاز نخواهد شد و برترین مبلغ علم ما در جهان تواند بود.
این تفکر روش مند، کار بس دشواری است. کافی است یک بار با دقت تماشا کنیم عالمان علم حدیث چگونه سال ها برای توثیق یک سند و درک درست آن دود چراغ می خورند و استخوان خرد می کنند یا دانشمندان داروساز برای عرضه یک داروی نو یکصدوچهل وچهار ماه زحمت می کشند و جان می فرسایند. گاهی با خودم فکر می کنم جذبه اخباری گری درست در همین است که راه میان بری برای ما تنبل ها هموار کرده تا به بهانه هایی سهل الوصول از آوردگاه اندیشه و تحقیق و دردسرها و مسوولیت های بعدی بگریزیم.فکر کردن کار سختی است و شاید حق با آلفرد نورث وایتهد، فیلسوف بریتانیایی، بود که می گفت «بشر در طول تاریخ تقریباً به هر کار ممکنی دست زده تا از زیر بار فکر کردن شانه خالی کند» [۱۴].



منابع:
۱) دکتر عباس حاجی آخوندی، « حجامت مورد تأیید وزارت بهداشت است»؛ خبرگزاری فارس، ۱۲/۳/۱۳۸۷.
۲)امام روح الله موسوی خمینی [ره]؛ صحیفه نور، ج۲۱/۳۴. نقل از محمود صلواتی، «نوآوری های فقهی امام»؛ شهروند امروز، سال سوم، شماره ۴۹، ۱۲ خرداد ۱۳۸۷.
۳) امام روح الله موسوی خمینی [ره]؛ صحیفه نور، ج۲۱/۹۸. نقل از محمود صلواتی، همان.
۴) رضا نیازمند. «شیعه در تاریخ ایران»
http://www.iiketab.com/ebook/۱۰۰۱۲۱۱/e۱۰۰۱۲۱۱.htm
۵) نقش شیخ مفید در اجتهاد شیعه
http://www.amirkabir.net/pages-۷۸۵.html
۶) سیدمحمدحسین طباطبایی. «تفسیر المیزان». سیدمحمدباقر موسوی همدانی [مترجم]. دفتر انتشارات اسلامی. ۱۳۸۳. مقدمه صص ۱۰-۹. علامه طباطبایی نگاه اخباریون را در مقدمه «تفسیر المیزان» چنین خلاصه کرده است: «[...] در فهم معانی آیات اکتفا کردند به آنچه که از صحابه و تابعین روایت شده. حالا صحابه در تفسیر آیه چه گفته اند و تابعین چه معنایی برای فلان آیه کرده اند، هر چه می خواهد باشد، همین که دلیل نام اش روایت است، کافی است. اما مضمون روایت چیست و فلان صحابه در آن روایت چه گفته مطرح نیست [...]. این عده در این روشی که پیش گرفته اند خطا رفته اند؛ برای اینکه با این روش که پیش گرفته اند، عقل و اندیشه را از کار انداخته اند و در حقیقت گفته اند ما حق نداریم در فهم آیات قرآنی عقل و شعور خود را به کار بریم، تنها باید ببینیم روایت از ابن عباس و یا فلان صحابه دیگر چه معنائی نقل کرده و حال آنکه اولاً قرآن کریم نه تنها عقل را از اعتبار نینداخته، بلکه معقول هم نیست که آن را از اعتبار بیندازد؛ برای اینکه اعتبار قرآن و کلام خدا بودن آن و حتی وجود خدا، به وسیله عقل برای ما ثابت شده و در ثانی قرآن کریم، حجیتی برای کلام صحابه و تابعین و امثال ایشان اثبات نکرده و هیچ جا نفرموده یا ایهاالناس هر کس صحابی رسول خدا باشد، هر چه به شما گفت بپذیرید، که سخن صحابی او حجت است؛ و چطور ممکن است حجت کند با اینکه میان کلمات اصحاب اختلاف های فاحش هست».
۷)گوهرهای دریای شیعه
http://www.tebyan-hamedan.ir/mashahir/archives/post_۸۴.php
۸) کتابخانه طهور. «آقا وحید بهبهانی».
http://www.tahoorkotob.com/page.php?pid=۶۷۹۵
۹) محمود صلواتی، «نوآوری های فقهی امام»؛ شهروند امروز، سال سوم، شماره ۴۹، ۱۲ خرداد ۱۳۸۷.
۱۰) نشریه نظام پزشکی. شماره ۲۹ پیاپی ۹۴ مهر ۱۳۸۶.
۱۱) D.J. Fitzgerald. “Giordano Bruno”. Encarta Encyclopedia. ۲۰۰۸.
۱۲) M. Nussbaum. “Non relative virtues: an Aristotelian approach”. In: Nussbaum M, Sen A, eds. The quality of life. New York: Oxford University Press, ۱۹۹۳.
۱۳) J.G. Hargrave. “Paracelsus”. Encyclopedia Britannica, from Encyclopedia Britannica Deluxe Edition ۲۰۰۵ CD. ۲۰۰۴.
۱۴) برایان مگی، «مردان اندیشه: پدیدآورندگان فلسفه معاصر»، عزت الله فولادوند [مترجم]؛ چاپ اول، طرح نو، ۱۳۷۵.
هفته نامه سپید

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
انحرافات مداحی با زبان طنز استاد دانشمند
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند