ویژگی های رشد انسان در ابتدای چرخه زندگی | تعبیرستان
ویژگی های رشد انسان در ابتدای چرخه زندگیپزشکی و بهداشتدانستنیها
×
بستن

ویژگی های رشد انسان در ابتدای چرخه زندگی

جان بالبی (John Balby)، روانكاو بریتانیایی (۱۹۹۰-۱۹۰۷) در نظریه خود، وابستگی بهنجار را در مرحله اول زندگی كودك، برای رشد سالم بسیار مهم عنوان می كند.
وی می گوید این نوع وابستگی كه در واقع باعث ایجاد احساس ایمنی دركودك می شود، زمانی به وجود می آید كه "رابطه ای گرم، صمیمی و پایدار بین كودك و مادر كه برای هردو رضایت بخش و مایه لذت است" وجود داشته باشد.
بالبی معتقد است كه جدایی از مادر یا فرد مراقب، با توجه به اینكه كودك در چه مرحله ای از وابستگی قرار دارد، باعث ایجاد اضطراب جدایی در او می شود. این اضطراب معمولا در ۱۰ تا ۱۸ ماهگی شایع تر از سایر دوره هاست.
نكته اینجاست كه توانایی مادر برای رفع اضطراب یا ترس كودك كه به افزایش وابستگی كودك یا نوزاد در این دوره اولیه، منجر می شود اهمیت اساسی دارد.[تئوریهای رشد كودك و سلامت روان]
هری هارلو(Harry Harlow)،پس از انجام آزمایشی بر روی میمونها به این نتیجه رسید كه آثار هیجانی و رفتاری در میمون هایی كه از بدو تولد جدا شده و از برقراری وابستگی در آنها جلوگیری شده، قابل توجه است. این میمون ها گوشه گیر، ناتوان از برقراری ارتباط با سایر میمون ها و ناتوان در مراقبت از بچه های خود هستند.
مری اینزورث (Mary Ainsworth ) كه مشاهدات بالبی را گسترش داد تاكید می كند كه این وابستگی اولیه در كاهش اضطراب موثر است و كودك را توانا می سازد كه از حضور نماد وابستگی خود دور شده و محیط را جستجو كند. [تاثیر سلامت عاطفی بر احساس، افكار و رفتار ما]
وی بر این باور است كه تماس جسمی نزدیك مادر و كودك وقتی كه كودك درخواست كمك می كند مثل در آغوش گرفتن او هنگامی كه گریه می كند، بیشتر از آن كه رفتار وابستگی شدید را تثبیت كند، با پیشرفت رشد كودك، اعتماد به نفس او را تقویت می كند. بنا بر این، مادرانی كه در واكنش های خود كند هستند، كودكان مضطرب تری خواهند داشت.
بنابراین ملاحظه می كنید كه رشد روانی نوزاد از لحظه ای كه ضربه تولد را تجربه می كند آغاز می شود. چرا كه از این زمان به بعد او علاوه بر تنفس و تغذیه، به فضای امن نیز نیاز دارد. احساس امنیتی كه در واقع زمینه ساز اصلی اعتماد به نفس در دوران حساس زندگی آینده اوست.
براساس نظریه بالبی، رفتار"وابستگی گونه" در سراسر عمر، ز گهواره تا گور ادامه می یابد. مطالعات بالینی نشان می دهد برای مثال، دانشجویان دانشگاه كه برای نخستین بار خانه را ترك می كند در صورتی به روابط اجتماعی متعادل د ست می یابند كه دوره وابستگی اولیه آنها نسبت به مراقبین خود با احساس ایمنی همراه بوده است. [ارتباط مثبت اندیشی و اعتماد به نفس]
مری اینزورث معتقد است احترام به نفس ضعیف و آسیب پذیری هیجانی در برابر استرس از جمله آثار بسیار مهم فقدان احساس ایمنی لازم و كافی در سال اول زندگی كودك است كه در رفتار و آینده كودك نمود جدی خواهد داشت.
بنابراین، با توجه به اهمیت ایجاد اعتماد بنیادین كه در واقع زمینه ساز اصلی اعتماد به نفس كودك در دوران حساس و پیچیده زندگی آینده اوست و همچنین برای هرچه عینی تر و ملموس تر كردن موضوع با خانم دكتر مهدیه معین‌ روانپزشك، گفت و گو كرده ایم.
▪ خانم دكتر، اساسا رشد روانی كودك از چه زمانی آغاز می شود؟
رشد روانشناختی كودكان براساس دیدگاه نظریه پردازان رابطه با ابژه، از بدو تولد آغاز می شود و آنها برخلاف نظریه روانكاوی كلاسیك كه انسان را موجودی در جستجوی لذت (pleasure seeking) می دانست، انسان را موجودی در جستجوی رابطه می دانند و فكر می كنند تمام ساختار شخصیتی كودك براساس رابطه با مادر استوار می شود.
ممكن است این مادر، مادر بیولوژیك او نباشد و كسی باشد كه نقش مادر را ایفا می كند.
نوزاد در هنگام تولد از درون رحم، یعنی از یك فضای خیلی امن و راحت و بدون استرس كه تمام نیازهای بیولوژیكش به راحتی و بدون درخواست، توسط بند ناف از طریق مادر تامین می شده به بیرون پرتاب می شود و درواقع، ضربه تولد را تجربه می كند(Rank-Birth Trauma) و حالا پس از این ضربه، نیاز به فضای امنی دارد برای اینكه بتواند زنده بماند و رشد كند.
كردارشناسان در این زمینه آزمایش های جالبی را روی بچه میمون هایی كه در دو نوع مختلف تغذیه می شوند؛ یكی از طریق تماس با مادر بیولوژیك شان و دیگری از طریق یك جسم سفت و سخت، انجام دادند.نتیجه این آزمایش ها، تفاوت جدی را در رفتار اجتماعی بعدی این بچه میمون ها نشان داد.
▪ بنابراین، بعد از تولد نوزاد، تنها تامین نیازهای فیزیولوژیكی او مهم نیست؟
بله، در بررسی های انسانی، نظریه پردازان "Object Relation" نیز این موضوع را مورد توجه قرار داده و بر این نكته تاكید كردند كه آنچه اهمیت دارد آن فردی است كه نیازهای فیزیولوژیك نوزاد و سپس فضای امن را برای كودك تامین می كند.
یعنی اگر قرار بود نوزاد را فقط در جستجوی بقا بدانیم، مهم نبود كه نیازهایش را چه كسی تامین می كند.اما این تامین كننده نیازها، نقش دیگری هم دارد و آن، حلقه اتصال و ارتباط نوزاد با جهان خارج است.
از طریق او(مادر) و در رابطه با اوست كه نوزاد به سوی جهان خارج هم می تواند برود و برای اینكه بتواند به این اعتماد دست پیدا كند، یك سال تولدش اهمیت حیاتی دارد.
نوزاد علاوه بر تامین نیازهایش،آغوش گرم و نوازش كلامی و فیزیكی می خواهد. این آغوش و نوازش مداوم در كنار همه كارهای ریز و درشتی كه نوزاد برای مراقبت كننده اش بوجود می آورد از كسی برنمی آید مگر اینكه مادر باشد! آن هم مادری پخته، مهربان و مسئولیت پذیر.
▪ آیا افراد دیگری می توانند جای مادر را در واقع پركنند؟
بله، مادرانه بودن این سرویس ها مهم است. حالا ممكن است این نیازها توسط مادر بیولوژیك نوزاد برآورده نشود. یك پرستار، مادربزرگ یا پدربزرگ هم می توانند این كار را انجام دهند. مهم این است كه نوزاد از این طریق با دنیا ارتباط برقرار می كند.
▪ نوزاد در یك سال اول زندگی، چه مراحلی را می گذراند؟
در ماه اول، گفته می شود كه كودكان در یك وضعیت "خود اندر" و "اوتیستیك" هستند؛ با نگاه تقریبا مات. به گونه ای كه به طور مستقیم نگاه نمی كنند و مستقیما لبخندی از آنها دیده نمی شود.
اما در یك ماه و نیم بعد از تولد، كم كم با اولین لبخند هایش با مادر ارتباط برقرار می كند. بنابراین به نظرمی رسد بسیار زودتر از آنچه در كتابها، در مورد زمان بروز دلبستگی مطرح شده، این رابطه عاطفی پیش می آید و علایمی مثل "اضطراب جدایی" و "اضطراب غریبه" كه مربوط به شش تا ده ماهگی كودك است دیده می شود. یعنی بچه كم كم نسبت به غریبه ها و دوری از مادر واكنش منفی نشان می دهد. چون به محض اینكه مادر از اتاق خارج می شود، بچه گریه می كند.
▪ قبلا اشاره كردید كه نوزاد علاوه بر تامین نیازهایش، به آغوش گرم و نوازش كلامی و فیزیكی نیاز دارد، آیا تاكید بر اهمیت شیر مادر هم در این رابطه است؟
بله، شیر مادر جدا از جنبه های ورود آنتی بادی به بدن بچه و افزایش مقاومت او، بیشتر جنبه های عاطفی دارد. پزشكان تاكید می كنند كه اگر قرار است بچه ها را به صورت مصنوعی و با شیر خشك تغذیه كنید، او را در آغوش بگیرید كه این تماس پوستی برقرار شود.
رعایت این نكته به ساخته شدن چیزی كه اریكسون به آن می گوید"basic trust" اعتماد بنیادین كمك می كند. اعتماد بنیادین، اصلی ترین مسئله رشد روانی كودك در سال اول است.
▪ آیا این اعتماد بنیادین با آن اعتماد به نفسی كه كودك در آینده نیاز دارد، ارتباط دارد؟
بله، افراد برای اینكه بتوانند بعدها اعتماد به نفس خوبی داشته باشند، ضروری است كه اعتماد بنیادین را تجربه كرده باشند. كودك باید دنیای خارج را برای ارتباط برقرار كردن، دنیای امنی بداند. بنابراین باید با مادر یك رابطه مستمر و پایدار داشته باشد.
یكی از مواردی كه در سال اول زندگی، به شدت آسیب زاست غیبت مادر است. علت جدایی كودك از مادر، تفاوتی در این آسیب زایی به وجود نمی آورد. اینكه مادر به علت یك بیماری سخت، چند ماه بستری بوده و یا اینكه به دلیل افسردگی از كودك جدا شده مسئله را عوض نمی كند.
▪ زمانی كه ضرورتی ایجاب می كند كه مادر برای مدتی از كودك جدا شود، چه راه حلی را پیشنهاد می كنید؟
اگر قرار باشد بچه را زمانی كه "اضطراب غریبه" و "اضطراب جدایی" كاملا شكل گرفته از مادر جدا كنیم، این جدایی مشكل زاست. در این شرایط باید به او زمان بدهیم در كنار مادر، با چهره های جدید خو بگیرد و احساس امنیت پیدا كند و بعد، این جدایی ایجاد شود.
به عبارت دیگر برای این جدایی باید به شرایط روانی كودك به ویژه در سنین شش ماه تا دو سال توجه شود. چون این احتمال وجود دارد كه بچه دیگر جرات نكند روی كسی سرمایه گذاری كند. زیرا در واقع وقتی رابطه عاطفی شكل می گیرد، معنایش سرمایه گذاری بخشی از انرژی روانی كودك بر مادر است و اگر این سرمایه بسوزد یا بر اثر جدایی به هدر رود، در آن صورت ممكن است در سرمایه گذاری های بعدی دچار مشكل جدی شود.
▪ این مرحله (جدایی طلبی كودك از مادر)، چگونه شروع می شود و چه مدت طول می كشد؟
بعد از طی مرحله همزیستی كه حدود سه تا چهار ماه است، از حدود شش ماهگی، آرام آرام پروسه ای آغاز می شود كه در واقع كودك می خواهد به تدریج به یك نوع فردیت جدا از مادر دست یابد. در حالی كه به نظر می رسد در این شش ماه خیلی جدا از هم نبوده اند.
▪ علایم این دوره چیست؟
علایم شایع این نوع فردگرایی و تفرد خواهی،برای مثال، امتناع بچه از خوابیدن، خوردن و ابراز تمایل به چیزی از این آغوش به آن آغوش رفتن است. به این گونه، یك وجود مستقل و "رای من" در حال شكل گیری است. این "من" را شما آرام آرام می توانید احساس كنید.
به عبارتی، به محض اینكه تحرك بچه آغاز می شود؛ او می خواهد به دلخواه خودش فاصله گرفتن از مادر را تجربه كند. در این حالت، اگر چه او پس از طی مسافتی دوباره برمی گردد و مادر را برای اطمینان، چك می كند؛ ولی همین دور شدن فیزیكی نشان می دهد او می خواهد "من" خود را به صورت مستقل از من مادر، شكل دهد.
در این دوره، نكته مهم آن است كه مادر، در تمام مدت به صورت ثابت، استوار و پایدار سر جای خودش قرار دارد.مادر از دور شدن كودك بر آشفته نمی شود و ستون پایدار و ركن محكم فضای زندگی اوست. و همین حضور مادر است كه به كودك اجازه می دهد"من" خود را كسترش دهد.
▪ در این روند، كودك با چه رفتارهایی "من" قوی تری را نشان می دهد؟
ادامه این رفتارها عموما در سال دوم، وقتی كه كودك كلام را به كار می گیرد، دیده می شود. او در این زمان، "نه" گفتن را آغاز می كند؛ حتی برای كارهایی كه دوست دارد آنها را انجام دهد. مادر به او می گوید، غذا می خواهی، می گوید "نه" یا "می آیی برویم بیرون" ،می گوید،"نه". در حالی كه به دنبال آن "نه"، بلند می شود و كفش هایش را می پوشد.
این "نه"، همان داستان تفرد و جدایی است كه كودك بروز می دهد. او در واقع این گونه می خواهد نشان دهد كه نظرش می تواند با نظر مادر، متفاوت باشد. در این زمان، بسیار مهم است كه به او اجازه این جداسازی داده شود.
ولی به نظر می رسد این داستان جدایی طلبی، كمتر برای خانواده ها قابل درك است. به عبارتی برای آنها خیلی قابل پذیرش نیست كه كودك در فاصله شش تا دو سالگی به گونه ای ساز جدایی و استقلال بزند.
بله، برخی از خانواده ها كه در مورد مسایل تربیتی سخت گیرترند خیال می كنند بحرانی كه باید در دوران نوجوانی آغاز شود،حالا در شش ماهگی آغاز شده و بچه نافرمان است. اما باید متوجه باشند كه این علایم نشانه اظهار وجود و ابراز من است. یعنی برای او اینكه به ماست وسط میز چنگ بیندازد و آن را بریزد، یك فعل محسوب می شود و او می خواهد نقش یك فاعل را داشته باشد.
به عبارت دیگر، كودك می خواهد از آن وضعیتی كه فقط یك موجود آویزان و نیازمند بوده خارج شود و خود را تبدیل به یك موجود فاعل كند. این فاعلیت برای او بسیار مهم و لذت بخش است.
▪ این موضوع چه دوره ای از زندگی كودك را دربر می گیرد؟
این مورد به سال اول و دوم زندگی كودك برمی گردد و به معنای نافرمانی، سركشی و عصیان نیست. در واقع،یك آدم تازه و در حال شكل گیری است. ولی براین نكته تاكید دارم كه در سنین بالاتر موضوع فرق می كند. برای مثال، در مورد یك بچه ۴ ساله كه كار زشتی را انجام می دهد، برخورد متفاوتی لازم است.
ولی در آن ابتدا، برای نمونه، وقتی مادر می خواهد به كودك سوپ دهد ولی او صورتش را به مفهوم اینكه نمی خواهد آن را بخورد، برمی گرداند؛ باید به او اجازه داد كه نیم ساعت بعد، این كار دنبال شود. نه اینكه همان جا دهان كودك را به زور بازكنیم و سوپ را به او بخورانیم.
به این ترتیب با برخوردهای مناسب می توانیم به كودك كمك كنیم كه"من" او زودتر شكل بگیرد.
▪ آیا آن احسای ایمنی كه مادر، در ماه های اول تولد كودك به او می دهد در شكل دهی این "من" تاثیر گذار است؟
بله، دقیقا همین طور است. اساسا اگر آن بستر امنیت (secure base) برای كودك ایجاد نشود، دیگر نمی توانید منتظر باشید كه مراحل بعدی اتفاق بیافتد.
مراحل رشد تقریبا درتمام نظریه ها مثل ساخته شدن یك دیوار از پایین به بالاست اگر شما ردیف اول را درست پی ریزی نكنید نمی توانید انتظار داشته باشید كه قسمت های فوقانی تر به درستی ساخته شوند.
"epigenetic principle"، یعنی تشكیل "من" و توانایی برقراری رابطه با دیگران زمانی مقدور است كه این احساس ایمنی به درستی ساخته شود. طبیعی است وقتی این دیوار به شكل نادرستی بالا می رود بر اساس همان ضرب المثل معروف، تا ثریا می رود دیوار كج.



معصومه كیهانی
روزنامه همشهری

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
حجامت یا اهدای خون؟ (دکتر میرغضنفری)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند