هویت پنهان در معماری ناشناخته غرب ایران | تعبیرستان
هویت پنهان در معماری ناشناخته غرب ایرانمهندسی عمران و معماریفنی و مهندسیعلم و فناوریدانستنیها
×
بستن

هویت پنهان در معماری ناشناخته غرب ایران

دراین مقاله معماری منطقه غرب کشور به ویژه روستاهای کوهستانی این منطقه مورد بررسی قرار گرفته است. در بخش اول مقاله ساختار معماری منطقه معرفی شده و در بخش دوم بخش هائی مشخص از این مناطق به لحاظ بافت معماری و شهرسازی و جزء فضاهای تشکیل دهنده، تحلیل شده است. در بخش پایانی نیز تشابهات بنیادین این معماری با برخی از سبک های بین المللی مورد مقایسه قرار گرفته است.پرافتخار این سرزمین آغاز شده و همچنان متداوم است. در نواحی کردستان، کرمانشاه و آذربایجان غربی مناطقی با بافتی ساده اما حیرت انگیز وجود دارد که می توان مؤلفه های واقعی معماری منطقه را در آنها شناسائی کرد. مؤلفه هائی که هویت پنهان این معماری را در خود حفظ کرده و اینک زمان باز شناخت آنها فرا رسیده است. البته در این مقاله به لحاظ محدودیت، امکان بررسی همه جانبه این معماری میسر نیست، لذا سعی می شود، این نوشتار آغازی باشد بر مسیر تحقیق و پژوهش در این زمینه.
آشنائی با سوابق معماری منطقه
محدوده مورد نظر این پژوهش ناحیه غرب ایران در کنار سلسله جبال زاگرس در گستره ای از استان های آذربایجان غربی، کردستان و کرمانشاه می باشد. ارارتوها نژادی از اقوام اولیه ایرانی بوده اند که در حدود ۱۵۰۰ الی ۱۰۰۰ پیش از میلاد در این منطقه ساکن شده و نخستین نشانه های معماری به دست آمده، متعلق به آنان می باشد.ساختار ابتدائی معماری ارارتوها متکی به تیر و ستون در فضاهائی که به احتمال فراوان، کاربری مذهبی (معبد) داشته اند؛ پایه و مبنای معماری این ناحیه تا قرن های متمادی بوده است.
۱) ویژگی های معماری کوهستانی
۱.۱) تعریف واژه کمبود واژه در تعریف این معماری به چشم می خورد، شاید معماری کوهستانی، پلکانی یا طبقاتی تا این مقطع، کامل ترین واژه هائی باشد که بتوان به ساختار معماری این منطقه اطلاق کرد. برای شناخت دقیق تر به صورت موردی و نمونه ای، معماری منطقه اورامان در استان کردستان مورد بررسی قرار می گیرد.از نمونه های شاخص این مجموعه می توان به روستاهای، پالنگان و اورمان تخت در دهستان اورامان استان کردستان اشاره کرد.این روستاها به لحاظ بافت، وسعت، استقرار در بدنه کوه و ساختار معماری از مهم ترین نمونه های این معماری محسوب می شوند.
۱.۲) اهم ویژگی ها
۱.۲.۱) جهت یابی روستا، نحوه استقرار
اکثر روستاها در طرفین دره ای کم عرض با شیب عمومی بالای ۵۰% واقع شده اند. جهت عمده ساختمان ها رو به ساختمان ها رو به سمت جنوب و جنوب شرقی بوده تا بیش ترین بهره ممکن از تابش آفتاب میسر باشد. در بسیاری از موارد در یک سمت دره خانه های مسکونی و در سمت دیگر، زمین های محدودی که به باغ داری اختصاص یافته، مستقر می باشند.
۱.۲.۲) مسیرهای حرکتی:
بافت روستا کاملاً از شیب عمومی تبعیت کرده و عمدهٔ مسیرهای حرکتی براساس جهت و به صورت لایه های موازی و شبکه های عمومی در هم تنیده شده درون روستا به وجود آمده است.کوچه ها در کمرکش کوه قرار گرفته و معمولاً یک معبر اصلی با بیشترین عرض به عنوان محور عمده حرکتی، طرفین روستا را به یکدیگر متصل می کند. کوچه های دیگری نیز به موازات آن در بافت روستا مسیرهای فرعی را تشکیل داده و همگی تابع شیب غالب هستند. به تناسب کشیدگی عرضی روستا، و درجه شیب، تعدادی معبر عمودی، ارتباطات در بالا و پائین روستا را برقرار کرده اند. نکته حائز اهمیت در این مورد، بخش هائی از معابر هستند که از زیر فضاهای مسکونی عبور می کنند و به نوعی ساباط در معماری مناطق کویری و روستای ابیانه را تداعی می کنند.
۱.۲.۳) تعریف مرکز:
یکی از مهم ترین ویژگیظهای معماری مناطق گرم و خشک، داشتن ساختار مرکزگرایانه است. ایجاد مرکزی با وسعت نسبتاً زیاد و به صورت میدان یا میدانگاه، در این نواحی مشهود و مشخص است. عناصر پیرامون این مراکز، مسجد، بازار و برخی از عملکردهای خدماتی و رفاهی به نسبت بزرگی ناحیه بوده و در ابعاد خردتر این مرکزگرائی در معماری منازل و جزء فضاها تعریف شده است.در روستاهای مورد اشاره در این نوشتار، به دلیل صعب العبور بودن ناحیه، نداشتن زمین و منطقه وسیع تخت، کشیدگی روستا، مرتفع بودن و بافت عمومی، مرکز به صورت خطی سازماندهی شده و در برخی از روستاهای بزرگ تر دارای بیش از یک مرکز هستند.عرض این مرکز که معمولاً در امتداد معبر اصلی قرار دارد؛ اندکی بیش تر بوده و با حداقل خدمات، محل تجمعات مردم ساکن در روستا نیز می باشد. دسترسی سخت و مشکل از نواحی مختلف به روستا به یک مرکز خاص باعث پراکندگی خدمات در امتداد معبر اصلی شده و بدین ترتیب چندین مرکز با حداقل خدمات مورد نیاز ساکنان، به وجود می آید.
۱.۲.۴) تیپولوژی عمومی مسکن:
اگر مرحوم دکتر پیرنیا، مواردی را تحت عنوان اصول معماری ایرانی تبیین می نماید، باید به این نکته اشاره کرد؛ واژه صحیح تر ”ویژگی های معماری ایرانی در ناحیه گرم و خشک“ است. به عنوان مثال، ساختار مسکونی روستاهای مورد بحث، از اصل درون گرائی پیروی نمی کند. معماری برون گرا نیز در این محدوده تعریف نشده است. شاید واژه ”معماری طبقانی“ مناسب تر باشد. عملکردگرائی براساس نیاز از مهم ترین ویژگی های این مجموعه محسوب می شود. به دلیل این که، بستر کافی جهت احداث خانه وجود ندارد و هم چنین محدودیت در توسعه روستاها، اکثر منازل در طبقات احداث شده و به طرز ماهرانه ای تعادل این مجموعه ها حفظ شده است.ارتباط قابل توجه هر خانه با خانه های پیرامون، بالاخص بخش بالائی و پائینی، در نهایت به استحکام روابط اجتماعی در این روستاها انجامیده است.
جدال انسان با طبیعت را به عینت می توان در این مناطق مشاهده کرد. بدنه سخت و سترگ کوه تراشیده شده و در بستر کوچکی که به وجود آمده و با همان سنگ ها، خانه ای زیبا، استوار و رفیع ساخته شده است. سنگ های به دست آمده از همان بستر، استادانه و هنرمندانه در دل دیوارها جای گرفته و سطوحی کاملاً صاف و عمودی را تشکیل داده اند. رنگ دیوارها همان رنگ کوهستان بوده و فقط فرم متفاوت آن است که در دیدگاه ناظرین، جلوه می کند. تمامی خانه ها آن چنان به تبعیت از شیب زمین، بر سینه صخره ها خزیده و به یکدیگر پیوسته اند که گوئی پیکره واحدی را تشکیل داده اند.پلان هر خانه در متنهای سادگی و دقت طراحی شده و در بیش تر آنها بدنه کوه آخرین جدارها اتاق ها را در بر گرفته است.یکی از بزرگ ترین معایب طراحی این خانه ها، دسترسی سخت و دشوار طبقات است. اکثر ارتباطات معمولاً از طریق فضای باز یا نیمه باز انجام می شود. به دلیل موقعیت خاص زمین و شیب فراوان و کمبود بستر مناسب، بیشتر فضای درون خانه ها به عملکردهای اصلی اختصاص یافته و پله های چوبی یا سنگی یا بیرون آمده تیرهای ساختمان، ارتباط عمومی را برقرار می کند.در بسیاری از خانه ها بالکن و تراس نیز به چشم می خورد. فضای نیمه باز به صورت عقب رفتگی در بخش مرکزی نما و یا به صورت پیش آمدگی لبه های ساختمان، طراحی و اجراء شده است. جسارت و مهارت معماران سنتی در اجراء این پیش آمدگی ها و با حداقل مصالح بومی قابل تحسین است.استفاده از رنگ آبی، که در فرهنگ و باورهای مردمان این مناطق جایگاه خاصی دارد به ساختمان ها جلوه زیبائی بخشیده و کاملاً در بافت خاکستر کوهستان ترکیب هنرمندانه ای را تداعی می کند.
۱.۳) مصالح:
دیوارهای این خانه ها خشکه چین است، یعنی این دیوارها بدون استفاده از ملاط و با استقرار سنگ ها بر روی یکدیگر ساخته می شوند. سنگ مورد نیاز برای ساخت خانه ها از کوه ها همان منطقه تأمین می شود.
۱.۴) مراحل ساخت:
جهت احداث بنا، ابتدا مکان مورد نظر، مشخص شده و سپس بستر لازم به اندازه حدودی نیم متر کنده می شود. آنگاه با استفاده از سنگ پی خانه را پر نموده و در مرحله بعدی دیوارهای مختلف را تا دو متر بالا می آورند. پس از آن در فواصل مختلف دیوار، تخته هائی از جنس چوب درختان توت، گردو یا چنار قرار داده شده و دیوار چینی ادامه پیدا می کند. این تخته ها مانع از ایجاد فشار بسیار شدید بر بدنه های سنگی دیوار می شود. ضمن این که چنانچه ترکی به دلیل نیروهای رانشی و یا نشست موضعی در بدنه دیوار ایجاد شود: این ترک سرتاسرری نبوده و در محل استقرار لایه های چوب متوقف می شود. پس از اتمام ساخت دیوار، تیرهای چوبی بر عرض دیوارها قرار داده شده و روی این تیرها تخته کوبی می شود. پیش از شفته ریزی روی تخته را با گونی یا قطعات ریزدانه سنگ پوشش داده و در مرحله بعدی شفته ریزی بر روی تخته ها انجام می شود. پس از این مرحله با استفاده از سنگ های مدور (بام غلتان)، سطح بام را مسطح نموده و در آخرین مرحله روی بام کاملاً با کاهگل پوشیده شده و مجدداً مسطح می شود. سقف برخی از فضاها نظیر مطبخ یا محل پخت نان دارای سوراخ مدوری است که به نوعی یادآور گنبدهای معماری کویری ایرانی می باشد.دیوارها از داخل با گل، کاه گل و گل سفید، اندود می شود. چنانچه فضاهای درونی اتاق ها دارای دهانه های بزرگی باشد، از ستون های چوبی جهت ایستائی و پایداری سقف استفاده می شود. با توجه به بافت شیبدار منطقه، در عمده خانه ها بدنه کوه به عنوان یکی از جداره های مسکن عمل نموده و از داخل نیز منظره زیبائی را پدید آورده است.امروزه نیز با استفاده از مصالح جدید ساختمانی، معماران این مناطق، با ترکیب استادانه ای، تیرها و ستون های فلزی را در ساخته های خود همراه با مصالح سنتی به کار می برند.
۲) فضاهای معماری مسکونی
در اکثر نمونه های این منطقه، خانه ها در دو طبقه احداث شده اند. براساس معیشت، غالب فضاهای خانه ها با یکدیگر متفاوت است. به عنوان مثال خانه های افراد باغ دار، کشاورز، دامدار و کسانی که بر روی زمین های دیگران کار می کنند کمابیش با هم متفاوت است.در بسیاری از موارد طبقه همکف به محل نگهداری احشام و انبار اختصاص دارد. فضای اصلی مسکونی در طبقه یا طبقات بالاتر واقع بوده و از بخش های مختلفی تشکیل می شود. نکته حائز اهمیت تعریف دقیق عملکرد هر فضا با گویش های محلی است که نشان دهنده توجه ساکنان این مناطق به نوع کاربری فضا و طراحی آن متناسب با کاربری مورد نیاز است. برخی از این واژه ها و عملکرد نظیر آن عبارتند از:نیشتمان اتاق بزرگ خانه و در مقیاس امروزی، نشیمن منزل به شمار می آید. در وسط اتاق جای کرسی مخصوص اوقات سرد سال ساخته شده و بالای آن در سقف سوراخی موسوم به کوناوانچه جهت تهویه و نورگیری تعبیه شده است. در گوشه برخی از این اتاق ها به کمک قطعات کوچک سنگ مکانی برای پخت غذا به نام ئارگا ایجاد می شود. اتاق بزرگ دیگر در این خانه ها مخصوص مهمان است که در اصطلاح محلی دیواخان یا یانومیمانی نامیده شده و دارای وسایل کامل پذیرائی می باشد. معمولاً به طبقات زیرین خانه، ژیرو یا ژیرخان و طبقات بالاتر سه رو یا سه رخان، اطلاق می شود.ایوان خانه ها که یکی از ویژگی های معماری این مناطق به شمار می آید، هیوان نام داشته و جلوه خاصی به نمای اکثر منازل در دامنه کوه داده است. هیزم دان مکان نگهداری هیزم جهت مصرف عمده سوخت در گذشته بوده و در طبقه زیرین قرار داشته است.محل نگهداری دام و احشام که در بخش زیرین خانه است، گه ور نام داشته و به تناسب نوع حیوانات، دارای فضاهای مجزائی با دیوارهای سنگی یا حصارهای چوبی می باشد. برای تأمین نور و تهویه این فضاها پنجره های کوچکی تعبیه شده که بدان ویله می گویند. محل نگهداری ماکیان کولانه در گوشه ای از گه ور قرار دارد. کایان یا کاگان مکان نگهداری و انبار کاه است که در کنار گه ور ساخته می شود.عمده خانه های این مناطق دارای راهرو نیستند. به راهروی کوچک ورودی منزل ناودرگا می گویند. فضاهای خدماتی نظیر سرویس بهداشتی (و گاه حمام) در حداقل اندازه ممکن، سایر بخش های معماری مسکونی این مناطق را تشکیل می دهد.
۳) نگاهی به معماری ارگانیک ـ راهکاری جهت تبیین معماری منطقه
به دلیل ساختار عملکردگرایانه و همگامی با طبیعت در معماری مناطق اورامان، در این بخش یکی از مشهورترین سبک های معماری بین المللی در دوره مدرنیسم (معماری ارگانیک) به عنوان الگوی نمونه ای برای تبیین اصول معماری در این منطقه مورد بررسی قرار می گیرد.لفظ معماری ارگانیک بیشتر به آثار معماران برجسته ای نظیر فرانک لوید رایت اطلاق می شود. زیگفرید گیدئون مؤلف کتاب مشهور فضا، زمان و معماری معتقد بود که رایت توانائی بیان و توصیف معماری ارگانیک را نداشت اما با آثار خود هم چون خانه آبشار معماری طبیعت گرایانه را عرضه کرد.برای بسیاری از نظریه پردازان معماری مدرن که به دنبال تعبیری معمارانه از زیبائی بودند، طبیعت فلسفه مهم تلقی می شد. معماری می بایست ترکیبی را به وجود می آورد که به موازات طبیعت باشد و چرخه حیات، رشد و توسعه را به صورت انتزاعی نشان دهد.در آثار معمارانی نظیر لوئی سالیوان و فرانک لوید رایت، معماری ارگانیک به بارزترین شکل ممکن و در تک بناها به نمایش درآمده است. این نظریه یا سبک معماری امیدی را به وجود می آورد که در صورت تحقیق و پژوهش کامل در خصوص معماری منطقه غرب کشور به تعریف یک معماری مؤلف و تبیین اصول منطبق با آن، در این منطقه دست یافت. در زمان اوج معماری ارگانیک نظریه پردازان مشهور در خصوص ارتباط معماری و طبیعت موارد متعددی را بیان کردند. فردریش ویلهم شیلینگ (یکی از بنیانگذاران فلسفه رمانتیک)، معتقد بود که طبیعت جزئی از خود انسان است و بین انسان و طبیعت جدائی نیست.در این جا به هیچ عنوان هدف از نام بردن معماری ارگانیک اطلاق این سبک به معماری غرب ایران نیست؛ چرا که اصولاً بستر این نوع معماری با یکدیگر تفاوت داشته و معماری ارگانیک در ساختار مشخص و کاملاً تعریف شده ای قرار دارد. فقط این نکته حائز اهمیت است که با توجه به ساختار طبیعت گرایانه معماری مورد نظر، می توان اصولی را در لابلای معماری مناطقی نظیر اورامان یافت و آنها را بسط و گسترش داد.
۴) برخی از ویژگی های معماری اورامان ـ تطبیق با اصول ارگانیک
۴.۱) حداقل دخالت در محیط طبیعی
ساخت و ساز در معماری منطقه اورامان با کم ترین لطمه به طبیعت شکل گرفته و تمامی ساختمان ها منطبق با شیب و توپوگرافی ساخته شده اند.
۴.۲) تلفیق ساختمان با محیط طبیعی به گونه ای که مکمل یکدیگر باشند:
نگاهی به سایت پلان اکثر مناطق کوهستانی و حتی شهرهای بزرگ در این ناحیه نظیر سنندج (مرکز استان کردستان)، به وضوح تلفیق ساختمان با محاط پیرامون را نشان می دهد.
۴.۳) تلفیق فضای داخل و خارج
بالکن ها و تراس هائی که با مهارت فراوان ساخته شده اند؛ به نوعی فضای داخل و خارج را به یکدیگر مرتبط ساخته اند. از سوی دیگر بخش های پشتی خانه ها کاملاً درون کوه قرار گرفته و در بسیاری از فضاها، آخرین جداره، همان بستر طبیعی صخره و کوه است.
۴.۴) استفاده از مصالح طبیعی
همان اصلی که مرحوم پیرنیا تحت عنوان خودبسندگی از آن یاد کرده است، در معماری این مناطق قابل مشاهده می باشد. استفاده از سنگ و چوب که برگرفته از بستر طبیعی منطقه هستند این اصل را نیز در این جا تأیید می کند.
نتایج
معماری منطقه غرب ایران به ویژه نواحی روستائی و مناطقی که هم چنان ساختار اولیه و اصالت خود را حفظ نموده اند ناشناخته مانده و تحقیقات انجام شده ساختار غنی بافت معماری و شهرسازی این نواحی را نشان می دهد. در نمونه موردی این پژوهش (روستاهای منطقه اورامان تخت استان کردستان) برخی از ویژگی های مهم به شرح زیر معرفی می شود:جهت یابی روستا و نحوه استقرار، مسیرهای حرکتی، تعریف مرکز، تیپولوژی عمومی مسکن، مصالح، مراحل ساخت فضاهای معماری مسکونی.برخی از ویژگی های معماری اورامان عبارتند از:حداقل دخالت در محیط طبیعی، تلفیق ساختمان با محیط طبیعی به گونه ای که مکمل یکدیگر باشند، تلفیق فضای داخل و خارج، استفاده از مصالح طبیعی، استمرار نمایش مصالح از داخل به خارج بنا و تکامل ساختار زندگی اجتماعی.نتایج این تحقیق نشان می دهد در صورت استمرار مطالعات و تحقیقات بیشتر می توان نظیر برخی از سبک های مشهور معماری بین المللی هم چون معماری ارگانیک به تعریف مشخصی از اصول و هویت معماری در این مناطق رسید. دستیابی به این اصول مهم ترین دستاورد چنین تحقیقات و پژوهش هائی محسوب می شود.



ماهنامه معماری و فرهنگ

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
نحسی بی نماز حتی بعده مرگش (استاد هاشمی نژاد)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند