باغ سرهنگ آباد اردستان | تعبیرستان
باغ سرهنگ آباد اردستانمهندسی عمران و معماریفنی و مهندسیعلم و فناوریدانستنیها
×
بستن

باغ سرهنگ آباد اردستان

نمادی فراموش شده و در حال ویرانی از باغ سازی ایران
”بارگاه ارم با آن همه گلبنانش به باد رفته و جام جهان نمای جمشید چنان ناپدید گشته
باغ سرهنگ آباد اردستان است که کسی را از آن خبری نیست... اما هنوز تاک، لعل دیرینش را می دهد و آب روان در میان جویبارهای خود همان زمزمه تحسین را داراست.“ در منطقه کوهستانی خوش آب و هوا در دل کویر، در فضائی محدود به دیوارهائی از کوه های کم ارتفاع در دهستان کچو، باغی قرار گرفته است که به باغ چهلستون سرهنگ آباد شهرت دارد.این باغ در روستای سرهنگ آباد، در دهستان سفلای بخش زواره شهرستان اردستان در استان اصفهان واقع شده است. موقعیت جغرافیائی ویژه روستای سرهنگ آباد، در دامنه کوه های دهستان کچو و طراوت و سبزی آن باعث شده است که از دیرباز به عنوان منطقه ای ییلان نشین در شهرستان اردستان مورد توجه قرار گیرد.در شهرستان اردستان، شاهکارهای متعددی از معماری کویری ایران منطبق با اقلیم گرم و خشک هم چون ویرانه هائی از بناهای قبل از اسلام، مسجد جامع ادرستان، مسجد جامع زواره، قنات دو طبقه، حسینیه های روباز و سرپوشیده، خانه های چهارصفه، آب انبارها، یخچال ها و... مشاهده می شوند که هر کدام ویژگی خاص و منحصربه فردی دارند که در بسیاری از کتب، توسط محققان ایرانی و خارجی بدان ها اشاره شده است. از آن جمله مسجد جامع اردستان از نظر تطبیق و سازگاری با محیط اطراف خود (باغ های انار) در بین مساجد ایرانی بی نظیر است و یا قنات های دو طبقه در جهان، و تنها در این منطقه و با فن آوری ممتازی ایجاد شده اند و بسیاری از پژوهشگران، مسجد جامع زواره را اولین مسجدی در ایران می دانند که از ابتدا به فرم چهار ایوانی ساخته شده است.اما متأسفانه تاکنون در منابع مختلف کم تر به باغ بی نظیر شهرستان اردستان، چهلستون سرهنگ آباد اشاره شده است، باغث که هم اکنون در معرض تخریب و ویرانی قرار دارد.این مقاله بر آن است تا با ارائه تصویری ملموس و نوشتاری هر چند اشارت گونه به بیان موجودیت باغ سرهنگ آباد به عنوان میراثی گرانبها از باغ های ایرانی، که به ره توشه فراموشی سپرده شده است بپردازد و با شناساندن هر چه بیشتر این باغ به علاقه مندان، تلنگری باشد برای آگاه ساختن مسئولان به منظور چاره اندیشی از ویرانی این گونه بناها که میراث با ارزش این مرز و بوم اند.
تاریخچه بنا
این باغ توسط سرهنگ مصطفی قلی خان سهام السلطنه اول عرب عامری از امرا و خوانین اردستان در دوره سلطنت ناصرالدین شاه قاجار، در مدتی نزدیک به ۵ سال توسط ده ها معمار، کاشی کار، سنگ کار، گچ کار، نجار و آینه کار اصفهانی، با الهام از چهلستون اصفهان در مساحتی در حدود ده هزار مترمربع ساخته شده است.در سنگ نوشته ای که در گذشته در ایوان شاه نشین این باغ وجود داشته، پایان ساخت آن را ۱۳۰۰ هجری قمری ذکر شده است. پیش از انقلاب اسلامی، از طرف وزارت فرهنگ و هنر آن زمان، این مجموعه به عنوان یک اثر تاریخی مورد شناسائی قرار گرفت و نقشه و عکس از آن تهیه شد و بسیاری از جهانگردان از این مجموعه بازدید کردند. مرتضی شفیعی اردستانی که از این مکان در زمان های مختلف بازدید کرده است وضعیت آن را در سال های مختلف (۱۳۴۸ ـ ۱۳۶۸ ـ ۱۳۷۳) چنین شرح می دهد:”در سال ۱۳۴۸، ساختمان پابرجا، با استخوان بندی سالم اما عناصر تزئیناتی آن چون گچ کاری، کاشی کاری، سنگ کاری، آینه کاری و نقاشی در معرض تخریب و انهدام. در سال ۱۳۶۸، فرو ریختن یکی از ستون ها و قسمتی از سقف ایوان بزرگ، به یغما رفتن شیشه ها، درها و سنگ های قیمتی مجموعه.“ در سال ۱۳۷۳، فرو ریختن قسمت هائی از این بنای ارزشمند تاریخی، استفاده روستائیان از این محل به عنوان آغل نگهداری احشام.
وضع موجود این بنا در فروردین ۱۳۸۴ به این شرح است: ”ساختمان نیمه ویران، بخش های عمده از سقف، دیوارها و کف طبقات عمارت چهلستون آن فرو ریخته است. تزئینات عمارت به یغما رفته و یا تخریب گشته به طوری که تکه سنگ هائی مرمر در داخل محوطه پراکنده اند، از طرفی محافظت نشدن این بنا از شرایط طبیعی اقلیمی از جمله باران، باد و برف، باعث گشته است که باران در سازه سقف و دیوار نفوذ کرده و به صورت یک لایه گل و لای روی تزئینات نقاشی شده به جای مانده را بپوشاند و همان حداقل تزئینات به جای مانده را نیز محو و کم اثر نماید.“ عوامل انسانی و طبیعی در تخریب این بنا بسیار مؤثر بوده اند.
توصیف باغ سرهنگ آباد
عناصر تشکیل دهنده باغ ایرانی به دو دسته کالبد معماری و پوشش گیاهی تقسیم می شوند. هدف از ساخت باغ ایرانی تحقق صورت خیالی سکونت گاه آدمی در بهشت بوده است و توصیف این سکونت گاه به روایت کلام الهی با دو نماد آب و گیاه برجسته می گردد. از آنجا که بخش اعظم ایران را اقلیم گرم و خشک فرا گرفته است و آب ماده ای نایاب در ایران است بنابراین آب تعیین کنند ه شکل و جهت گیری کلی باغ ایرانی است و نقش اصلی در شکل گیر فضاها را داشته است. در باغ سرهنگ آباد، برای شرب و چرخش آسیاب و آبیاری درختان، از آب قنات سرهنگ آباد استفاده می شده است که از وسط باغ عبور کرده و به اطراف چهلستون صفا می بخشید و در حوض ها (وسط حیاط خلوت و حوض ایوان عمارت چهلستون) جای می گرفته است و محور اصلی شکل دهنده فضاهای باغ بوده است. گیاهان هم به دو صورت انتزاعی و واقعی زینت بخش این باغ بوده اند بیشتر تزئینات در این باغ الهام گرفته از گیاهان است، آنچه که امروزه از پوشش گیاهی در این باغ باقی مانده است شامل درختان قطور و کهن چنار ـ که عمدتاً در دو طرف محور آب (جوی و استخر) و دو ردیف مشخص قرار دارند ـ چندین سرو ... است. باغچه بندی هائی که در گذشته عمدتاً نظم پوشش گیاهی را در این مجموعه تعریف می کرده اند امروزه کاملاً از بین رفته و همه جا علف های هرز روئیده است.
منبع الهام و سبک ساختمانی
معماری این مجموعه تلفیقی از معماری دوره قاجاریه و سبک دوره صفوی است به طور مثال ایوان عمارت اصلی با ستون های چوبی شبیه ایوان چهلستون ساخته شده و یا از قوس های نیم دایره ای شکل و تزئینات رایج در دوره قاجار استفاده شده است و تنوع فضای خاص دوره قاجاریه با قدرت هر چه تمام تر جلوه گری می کند و در نوع خود یکی از نمونه های موفق معماری دوره قاجاریه است. این مجموعه در گذشته دارای دو فضای باز اصلی بوده که امروزه بقایائی از آنها باقی مانده که یکی از آنها به فرم حیاط مرکزی بوده است و ورودی اصلی، اتاق های اندرونی، حمام مجموعه و اصطبل و یکی از وجوه عمارت چهلستون در اطراف آن قرار داشته اند و در وسط آن یک حوض و دو باغچه قرار داشته است، دومین فضای باز، باغ مجموعه بوده است که در دو طرف آن، عمارت بادگیر و چهلستون قرار داشته اند. در طراحی این مجموعه سعی شده بود که بهترین چشم اندازها به کوه های اطراف و فضاهای سبز وجود داشته باشد. بناهای این مجموعه به ترتیب موقعیت قرارگیری بر دامنه کوه عبارتند از:
۱. ساختمان مشرف بر استخر که آسیاب بوده است و شاه نشینی داشته به نام عمارت بادگیر که از قسمت های دیگر باغ قدیمی تر بوده است که امروز به حالت نیمه مخروبه درآمده و تنها بادگیر آن باقی مانده است.
۲. عمارت چهل ستون که ساختمانی ییلاقی و تابستانی است، مهم ترین بنا در این مجموعه است که به سبک چهلستون اصفهان در دو طبقه ساخته شده است و ده ها معمار، سنگ کار بر روی آن کار کرده اند این بنا دارای دو بخش نیمه باز (ایوان با ۱۶ ستون چوبی شبیه ستون های چهلستون) و بسته (اتاق ها، شامل یک تالار بزرگ در وسط است و در هر طرف آن دو اتاق) می باشد در ایوان چهلستون حوض آبی مرمرین وجود داشت که امروزه بقایائی از آن باقی مانده است. سقف آن سراسر نقاشی شده بود و سرستون های ایوان چوبی و مقرنس شکل است و روی آنها آینه کاری و نقاشی شده است زیر سقف دور ایوان کتیبه ای از آیات قرآنی به خطر زرین بر زمینه لاجوردی نوشته شده بود.
۳. حیاط خلوت، حوض بزرگی در وسط دو باغچه در طرفین آن قرار داشته است و اتاق های اندرونی در دو ضلع این حیاط واقع شده بودند. امروزه بقایائی از آن باقی مانده است.
۴. تشکیلات ورودی شامل سر در ورودی، هشتی، راهرو بوده که سر در ورودی این ساختمان با وجود آسیب دیدگی بسیار، هنوز هم مجلل است. دارای مقرنس های گچ بری شده و یک گلدسته بوده است. کوبه و حلقهٔ در ورودی نوشته داشته ولی زنگ زدگی مانع خواندن مطالب آن است. گل میخ های در ظریف و همه کوبیده کاری شده است. هشتی مجموعه هم بسیار کار شده بوده است.
۵. در گذشته حمام بزرگ و خوش طرحی چسبیده به قسمت اندرونی وجود داشته است که سربینه اش دارای نقش و نگار بوده و بدنه آن سراسر کاشی بوده است. حمام مجموعه شامل فضاهائی چون سربینه، گرمخانه، دالان و خزینه و حوض مرمر بوده است.
۶. اصطبل برای نگهداری حیوانات.
۷. دو برج با کاربری نگهبانی در این مجموعه وجود داشته اند.
تزئینات بنا
برای تزئینات دیوارهای خارجی بنا هم مانند دیوارهای داخلی از گچ بری، آینه کاری، خطاطی، حجاری و مجسمه سازی استفاده شده است. نحوه استفاده از مصالح و ترکیب بندی آنها هم به تزئین بنا کمک بسیار کرده است.
مصالح بنا
برخی مصالح به کار رفته در این بنا مانند سنگ مرمر شفاف، ستون های رنگی و پایه های چوبی ستون ها با الاغ و قاطر شتر از فرسنگ ها دور به سرهنگ آباد حمل شده اند. ستون های چوبی آن از قصبات شهرستان اردستان، به وسیله شتر به آن جا حمل شده است. ستون های رنگی و مرمرهای زیبای آن را از معادن اطراف یزد استخراج و بار شتر کرده و به محل باغ آورده اند، هم چنین از مصالح موجود در محل مانند خاک و سنگ استفاده زیادی در ساخت بنا شده است.
آلاله بهفر ـ مریم قاسمی سیچانی






ماهنامه معماری و فرهنگ

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
بهبود گودی زیر چشم با طب سنتی (استاد میرغضنفری)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند