نظریه پردازی و تولید علم از دیدگاه غرب و شرق | تعبیرستان
نظریه پردازی و تولید علم از دیدگاه غرب و شرقعلم و فناوریدانستنیها
×
بستن

نظریه پردازی و تولید علم از دیدگاه غرب و شرق

سیر حركت اندیشه از قرن ۱۷ میلادی در اروپا از خرد گرایی به سمت تجربه گرایی حركت كرد و موجب شد تا مشاهدهٔ تجربی بعنوان تنها روش معتبر علمی شناخته شود از آن پس رشته های مختلف علمی به تدریج از فلسفه جدا شدند ، رشد و شكوفایی علوم و تكنولوژی حاصل این تحول فكری است . ولی در ایران سیر حركت اندیشه از قرن ۱۷ میلادی بر عكس از تجربه گرایی به سمت خردگرایی حركت كرد ، این تحول می توانست منجر به بلوغ اندیشه در تمدن ایران گردد ولی با نفوذ تمدن غرب در قرن ۱۹ میلادی و شكست ایران از غرب در عرصه های نظامی ، سیاسی ، اقتصادی ، فرهنگی و بحرانهای اجتماعی ، ناشی از آن امكان تحقق این آرمان بعید به نظر می رسد . علمی ترین ، عینی ترین و به صرفه ترین راه برای غلبه بر مشكل تولید نیافتگی و بحران توسعه علم در ایران معاصر
▪ اولاً : آشتی جویی و مسالمت با تمدن های بزرگ باستانی مشرق زمینی و مغرب زمینی است .
▪ ثانیاً : تغییر نگرش به جهان ،اینكه به جای تفكیك قائل شدن بین تمدن مغرب زمینی و تمدن مشرق زمینی است كه مولد اندیشه اختلاف و تشنج آفرینی است ، وحدت تمدن ها در تمدن واحد جهانی را معتقد باشیم و مطمئن باشیم كه همانگونه كه تمدن ایران عناصری را از تمدن های دیگر از جمله غرب گرفته است تمدن غرب نیز عناصری را از تمدن شرق و ایران گرفته است مسلماً اندیهٔ تفرقه آمیز و تشنج آفرینی با توجه به ضعف و توسعه نیافتگی ، در شرایط كنونی به نفع تمدن ایران نیست .
مقدمه
تاریخ علم جدید كه رشد و ترقی تكنولوژی و پیشرفت های چشمگیر در تمامی عرصه های زندگی بشر را به ارمغان آورده است به انقلاب علمی اروپا برمی گردد . این تعلق خاستگاه علم جدید به غرب طبیعتاً مقاومت ها و واكنش هایی را در مشرق زمین هنگام مواجه با علم جدید غربی برانگیخته است ، مقاله حاضر در پی آن است تا تفاوت دو دیدگاه تمدن غرب و شرق دربارهٔ علم را بررسی و عوارضی كه این تفاوت دو زاویه دید غربی و شرقی نسبت به علم باعث می شود را مورد ارزیابی قرار دهد مطمئناً یكی از علل مهم عدم همسویی و بهتر بگوییم عدم توان همسویی جوامع مشرق زمین با جریان جهانی تولید علم و تكنولوژی كه رنگ و بویی غربی دارد همین اختلاف خاستگاه می باشد .
▪ تكنولوژی : عینیت بخشیدن به دستاورد علمی را تكنولوژی یا فن آوری می گویند .
تمدن مشرق زمینی : تمدن های آسیایی شامل ایران و اسلام ، هند ، چین و تمدن های بودایی و ژاپنی ، تمدن های مشرق زمینی هستند .
تمدن مغرب زمینی : تمدن های اروپایی ، یونان و روم تمدن های غربی هستند .
▪ فرهنگ : عبارت است از كلیه دستاوردهای مادی و غیر مادی زندگی بشر
▪ تمدن : عبارت است از ویژگی خاص فرهنگی كه باعث تحولات زیادی در زندگی بشر شده است ، مانند اختراع چرخ ، خط ، اختراع ماشین بخار و …
روش تحقیق
روش تحقیق ، اسنادی است یعنی با مراجعه به اسناد و مدارك معتبر شواهد علمی لازم برای آزمون فرضیه ها جمع آوری و ارائه می شود.
روش جمع آوری اطلاعات
روش جمع آوری اطلاعات فیش برداری است . یعنی اطلاعات مورد نیاز از منابع كتابخانه ای فیش برداری و پس از اطمینان از اعتبار داخلی و خارجی فیش ها ، با استفاده از نقد داخلی و نقد خارجی كرلینجر ، برای آزمون فرضیه ها مورد استفاده قرار می گیرند . یافته های تحقیق مستند به اسنادی هستند كه در زیر نویس ها قید شده است .
فرضیه ها :
۱) نظریه پردازی و تولید علم از دیدگاه تمدن غرب و شرق متفاوت است .
۲) تفاوت دیدگاه غربی و شرقی دربارهٔ توسعه علم و نظریه پردازی مهم ترین مانع نوسازی و توسعه علم در ایران طی دویست سال اخیر شده است .
۳) راه حل منطقی برای رفع موانع توسعه علم در ایران پرهیز از اختلافات تمدنی است .
بی شك ایران یكی از چهار كانون بزرگ فرهنگ و تمدن آسیاست . ایران از یك طرف جزئی از دنیای اسلام است كه در بالندگی و شكوفایی آن نقش مؤثر و عمده ای را ایفا كرده است و از طرف دیگر به دلیل زبان و فرهنگ باستانی اش با تمدن آریایی هند خویشاوند است ، این وضعیت به ایران صفتی دوگانه می دهد و ایران را به عنوان حلقه ارتباط میان آسیای بزرگ و تمدن اسلامی و غربی حائز اهمیت ویژه می سازد . بویژه اینكه ایران سرچشمه تجلی اندیشه و تفكر بوده است . راه تفكر در غرب دنیای اسلامی یعنی در آندولس به ابن رشد ختم می شود . تفسیری غلط از فلسفهٔ ابن رشد كه در غرب به حقیقت دوگانه معروف شد در دنیوی كردن آرمانهای آسمانی قرون وسطی نقشی بزرگ و مؤثر ایفا كرد . تنزل مدینه الهی به مدینه های زمینی و ظهور اوتوپی های جدید توماس موروبیكن در انگلستان ، برونووكامپانلا در ایتالیا وجه دیگر نهضت دنیوی كردن است . این تحول زمینی شدن با سه حركت نزولی دیگر توأم بود :
۱) تفكیك روح از ماده كه در قرن هفدهم به جوهر دوگانه در فلسفه و دكارت انجامید .
۲) جدایی علم شهودی از علم حصولی كه سرانجام منجر شد به اینكه تجربه حسی بعنوان تنها منشأ معرفت بی واسطه شناخته شود و علوم عقلی و كلیات به نفع حسیات از اعتبار ساقط شدند .
۳) جدایی دین از فلسفه كه به صورت اصل مسلم درآمد و تئوری (نظر) و پراكیس (عمل) كاملاً پذیرفته شد .
كورین و ژیلبر دوران ، فاجعه تمدن غرب را در این می دانند كه غرب به جای گرویدن به بوعلی سینا كه در آن عقل فعال را مجرد می شناسد به دو گانگی نهفته در فلسفه این رشد روی آورده است . سیر تحول اندیشه در غرب سرانجام در قرن هفدهم به انقلاب علمی انجامید . كه طی آن بر خلاف دكارت ، لایپنیتز و اسپینوزا كه تحت تأثیر جنبهٔ عقلانی ، نظری و ریاضی فیزیك قبل از عصر خود یا معاصر خود قرار گرفته بودند و طبق سنت غالب فلسفی غرب كه نسبتش به افلاطون می رسد ، بر آن بودند كه معرفت حقیقی عبارتست از درك و دریافت ذهن از مفاهیم فطری است . بیكن جنبه قابلیت مشاهده علم را مهم می دانست و لاك نخستین خط مشی حساب شده از اصالت تجربه را تدوین كرد لاك در این كار از نقش مهمی كه تجربه و مشاهده در علم نیوتونی دارد الهام گرفته بود . به عقیده لاك ذهن حامل هیچگونه تصور یا مفهوم فطری نیست بلكه لوح سفید نانوشته ای است كه حواس بر آن تأثیر می گذارد .
همهٔ تصورات منشأ تجربی دارند و از تأثیرات جزئی حواس پنجگانه حاصل شده اند ، ذهن ، ادراكات حسی جسمانی را می گیرد و بازسازی می كند نه صور كلی یا قوالب كلی را ، بدین ترتیب علوم مختلف به تدریج از فلسفه جدا شدند و روش علم ، خاص بررسی موضوعات دنیایی ، از روش مذهب كه محدود به اخلاقیات می شد جدا شد . شناخت علمی تنها به مواردی اطلاق می شود كه با روش مشاهده تجربی حاصل شده باشد ، اتفاقاً در همان زمانی كه اندیشهٔ غربی از خرد گرایی به سمت تجربه گرایی حركت می كرد در ایران حركت اندیشه از تجربه گرایی به سمت خرد گرایی حركت كرد . از فلسفهٔ ابن رشد در آسیا و ایران استقبال چندانی نشد بلكه فلسفه ابن سینا منشأ اثر شد . سهروردی این اندیشه را از ابن سینا گرفت و فلسفه اشراق را تدوین كرد ، فلسفهٔ اشراق علی رغم ظاهر یونانیش اصالتاً پدیده ای آسیایی و ایرانی است . اگر چه متأثر از ظاهر یونانیش حاوی تضادهای نهفته در تفكر غربی بود ، تضادهایی كه در اندیشه غربی منجر به تجربه گرایی ، تكثرگرایی و جدایی علم از الهیات شد ، در ایران در پرتو اندیشه ملاصدرا در هم ادغام شدند و دین (اسلام) فلسفه (یونانی) اشراق و عرفان (اروپایی) به نتیجه ای وحدت بخش رسیدند ، عناصر اصیل اخلاقی و مذهبی ایرانی نظیر فره ایزدی ، اعتقاد به معاد ، رستاخیز منجی موعود در قالب مذهب شیعه و فلسفه اشراق و عرفان ایرانی در قالب عرفان شیعی جایگاه خود را بازیافتند . علاوه بر این صفویه برای اولین بار در طول تاریخ مذهب شیعه را به عنوان مذهب رسمی كشور اعلام نمودند ، این در حالی بود كه اكثریت مردم ایران سنی مذهب بودند . صفویه در ابتدا فرقه ای از صوفیان سنی بوده اند . ولی به هدف تحت تأثیر قرار دادن شمار زیادی از شیعیان تندرویی كه در قلمرو فعالیت ایشان زندگی می كردند در همچنین برای تمایز قلمرو حكومتی شان از قلمرو دولت های متخاصم و سنی عثمانی و ازبك به سنخ تندروی شیعه دوازده امامی تغییر مسلك دادند . حكام صفوی كه مذهب شیعه را در مملكتی كه اكثراً سنی بودند به عنوان مذهب رسمی اعلام كردند نیاز شدید به وضع قوانین و مقررات بر اساس فقه شیعی پیدا كردند ، به همین دلیل فقها و مجتهدین تراز اول شیعه از نقاط مختلف جهان خصوصاً علمای شیعی جبل عاملی را كه تحت فشار دولت عثمانی در شرایط سختی بسر می بردند به ایران دعوت كردند و مناصب مهمی را در دستگاه دیوانی به ایشان سپردند ، نیاز شدید به استخراج احكام و قوانین از تعالیم اسلامی شیعی باعث شد تا مدارس علمی اسلامی در ایران به سرعت از توجه به علوم تجربی نظیر طب (ابن سینا) نجوم (خیام ، خوارزمی) شیمی (زكریان رازی ، جابر ابن حیان) مردم شناسی (ابوریحان بیرونی) و جامعه شناسی (ابن خلدون) به سمت علوم دستوری كه وضع قوانین و احكام و قضاوت بر مبنای فقه است تغییر رویه دادند .
حركت از تجربه گرایی به سمت خرد گرایی با غلبه تدریجی نحلهٔ اصولی بر نحلهٔ اخباری تشدید شد ، نحلهٔ اصولی معتقد بود لازم است رهبران روحانی به تفسیر قرآن وسنت ها در همهٔ موضوعات بپردازند ، نحلهٔ اصولی كه پیروزی آن تا حد زیادی بواسطه تلاشهای مجتهد قرن هیجدهم آقامحمدباقر بهبهانی (۱۷۹۰ – ۱۷۰۶) بود معتقد بود همهٔ مؤمنان باید یك مجتهد واحد را برگزینند و از احكام او كه بر پایهٔ حدس مجتهد از خواست و نیات امام زمان (عج) می باشد پیروی كند ، از آنجا كه ممكن است این حدس خطا باشد لازم است همواره از مجتهد زنده تبعیت كند . این نحله به مجتهد زنده قدرت زیادی می بخشید در مقابل نحلهٔ اخباری معتقد بود تمام آنچه انسانها راجع به احكام شرع باید بدانند در سنتها (اخبار) رسیده از پیامبر و دوازده امام یافت می شود ، به اعتقاد اخباریون همهٔ مؤمنان صلاحیت تفسیر این سنت ها را دارند . اگر چه نهضت اصولی نهضتی اصلاح طلبانه بود ولی اثری كه غلبهٔ نهضت اصولی بر نهضت اخباری در رابطه با حركت مدارس علمیه از تجربه گرایی به خردگرایی گذاشت ، احساس نیاز دائمی به كارشناسان متخصص در احكام اسلامی شیعی بود . پس فضای مدارس علمی شیعه از مطالعات تجربی مبتنی بر مشاهده به سمت مباحث حقوقی و قضا متمایل شد ، لازم به توضیح است كه الهیات شیعه در مقایسه با الهیات سنی به مفاهیم فلسفی و قوانین طبیعی یونانی نزدیكتر است ، ضمناً گرایشات سنی ایرانی معتزلی بوده است كه نزدیك به شیعه است و كمتر اشعری ، شافعی . حنبلی پس تا اینجا روشن شد كه از قرن ۱۷ میلادی به تدریج سیر اندیشه غرب از خردگرایی به سمت تجربه گرایی حركت كرد و اتفاقاً در ایران سیر و حركت اندیشه از تجربه گرایی به سمت خردگرایی متمایل گردید .
ولی مشكل اصلی از اینجا شروع شد كه از قرن هیجدهم میلادی به دلیل انقلاب صنعتی اروپا كشورهای صنعتی در پی بدست آوردن بازارهای فروش كالاهای تولیدی كارخانجات صنعتی شان و بعلاوه دستیابی به مواد اولیه ارزان قیمت متوجه جوامع آسیایی و از جمله ایران شدند . ایران علاوه بر دو امتیاز مزبور از موقعیت استراتژیك هم برخوردار بود چون روسیه و فرانسه همواره در صدد نزدیكی به ایران برای نفوذ به هند مستعمرهٔ انگلستان بودند و انگلستان نیز در صدد استفاده از ایران به عنوان حائل در برابر دستیابی قدرتهای مزبور به هند بود ، انگیزه دیگر روسیه از نفوذ بر ایران دستیابی به آبهای گرم بود مطامع مزبور باعث شدند تا در آستانه قرن نوزدهم ایران در پی شكست در جنگ با روسیه به ناتوانی اش در برابر قدرت بلامنازع غرب در ابعاد نظامی و سیاسی پی ببرد.
عهدنامه های گلستان و تركمنچای با روسیه باعث جدا شدن قسمت های بسیار مهم و استراتژیك شمال غربی ایران و بعلاوه امتیازات اقتصادی تجاری ، دیپلماتیك زیادی به روسیه گردید ، بواسطه سیاست موازنه مثبت كه بر اساس آن هر گاه یكی از قدت های بزرگ امتیازی را در ایران كسب می كردند بایستی معادل آن امتیاز به دیگر كشورهای قدرتمند نیز داده شود، عهدنامه پاریس جداسازی قسمت های بسیار مهم و استراتژیك مشرق ایران (افغانستان) و بعلاوه امتیازات اقتصادی ، تجاری ، دیپلماتیك زیادی را به نفع انگلستان بر ایران تحمیل كرد .
شكست های نظامی به امتیازات دیپلماتیك انجامید ، امتیازات دیپلماتیك اعمال قوانین گمركی به نفع تجار خارجی و به ضرر تجار بومی را در پی داشت (كاپیتولاسیون تجاری) و این باعث هموار شدن راه نفوذ اقتصادی شد و نفوذ اقتصادی با متزلزل كردن صنایع بومی ، اختلالات اجتماعی شدیدی بوجود آورد . این برخورد توأم با شكست ایران در برابر غرب موجب بیداری وجدان ملی ایرانیان و آگاهی از لزوم نوسازی و واقعیات نظام جهانی شد . اصلاحات در نگاه اول به نظر ایرانیان بسیار آسان آمد ولی پس از شكست های مكرر ، متوجه شدند كه اصلاحات در عرصه های مختلف اقتصادی ، سیاسی ، اجتماعی ، فرهنگی آنچنان كه تصور می كردند سهل و اسان نیست ، اولین اقدامات اصلاحات و نوسازی ، توسط عباس میرزا انجام گرفت كه به شكست انجامید ، پس از ۱۵ سال وقفه موج دوم اصلاحات توسط امیركبیر انجام گرفت ، كه اجرای همان پروژه متوقف مانده ، عباس میرزای ولیعهد بود ، این بار نیز اصلاحات بیتر از سه سال دوام نیاورد و امیركبیر مقتول و اقدامات او نیز با مرگ او تخریب شد ، موج سوم اصلاحات پس از ۲۰ سال وقفه با صدارت میرزا حسین خان مشیرالدوله سپهسالار آغاز شد كه پس از ۲ سال دو مرتبه متوقف شد ، موج چهارم اصلاحات با صدر اعظمی امین الدوله پس از ۲۴ سال وقفه فقط یكسال دوام آورد ، پس از ۸ سال دیگر در پی انقلاب مشروطه اولین مجلس اسلامی ملی تشكیل شد كه شروع به تدوین قانون اساسی نمود و … منظور نگارندهٔ ترسیم كامل آغاز و انجام حركتهای اصلاحات نوسازی در ایران نبود بلكه مقصود اشاره به سختی و كندی این حركتها در دویست ساله اخیر بود .
بحث و نتیجه گیری
اما به نظر می رسد یكی از مهمترین موانع جدی اصلاحات نوسازی در دویست سال اخیر حركت ناهمگون و ناهمسویی اندیشه غربی و ایرانی از قرن ۱۷ میلادی تا كنون بوده است . تعریف علم در مغرب زمین و ایران متفاوت است موضوعات علمی غربی برای اندیشه ایرانی علمی نیستند و موضوعات علمی ایران برای اندیشه غربی علمی نیستند .
بر خلاف تصور اولیه به نظر می رسد علم تنها یك تلاش نیست بلكه علم یك نحوه نگرش و یك فرهنگ است . تلاش علمی از زاویه دید ایرانی تلاشی است كه فقط به موضوعات دنیایی و روش مشاهده تجربی ـ طبق تعریف غربی از علم ـ محدود نمی شود بلكه دیدگاه غرب راجع به علم كه آنرا محدود به موضوعات قابل مشاهده و تجربه می داند تحقیر و نكوهش می شود . در مقابل از دیدگاه غرب نیز تعریف ایرانی از علم غلط است . چگونه ایرانی می تواند الگویی را قبول نداشته باشد ولی به كار بندد؟
امروزه سبك زندگی ، خوراك ، پوشاك ، وسایل و تمامی عناصر فرهنگی مورد استفاده در سراسر جهان و از جمله ایران رنگ و بویی غربی دارد . مسلماً از همان ابتدای شروع نفوذ غرب به ایران در قرن ۱۹ میلادی از سوی روشنفكران ایرانی راه حلهایی ارائه شده است : برخی غرب زدگی را پیشنهاد كرده اند كه منجر به تلاش در راستای غربی شدن و سرمایه داری وابسته در دوران پهلوی شد ، بخری راه حل های منفعلانه پیشنهاد كردند ، مانند شاهان قاجار كه از برخورد با غرب فرار می كردند و عملاً شكست این سیاست تجربه شد و برخی روشنفكران در سایه بهره گیری از تعالیم عالیه اسلام در صدد یافتن راهی مشروع و مقبول بر پایه پیروی از هویت فرهنگی و مذهبی ایرانی برآمدند كه نهایتاً منجر به انقلاب اسلامی ۵۷ گردید . در حال حاضر به نظر می رسد تنها راه غلبه بر بحران مزبور راه مسالمت آمیز آشتی تمدن ایرانی به عنوان یكی از تمدن های اصیل مشرق زمین با دیگر تمدن های باستانی دنیا بخصوص تمدن مغرب زمین است .
با توجه به قدرت تجربه شدهٔ غرب ، دنبال كردن برنامهٔ گفتگوی تمدن ها عملی ترین ، به صرفه ترین و عینی ترین راه ممكن به نظر می رسد با این شرح كه اصلاً نگریستن غربی ، شرقی به تمدن های دنیا با توجه به استحاله تمامی فرهنگ ها اعم از فرهنگ غربی و فرهنگ شرقی در یك فرهنگ عمومی جهانی كه هم شامل عناصر شرقی و هم عناصر غربی است ، حاصلی جز تشنج و بحران اختلاف ، كه فعلاً با شرایطی كه متذكر شد به نفع غرب است . در پی نخواهد داشت . هیچگاه نباید تبادل فرهنگ ها را فراموش كرد همانطور كه مشرق زمین ، از اتومبیل ، هواپیما ، شكل معماری و .. غربی استفاده می كند ، غربی ها نیز از اخلاقیات و مذهب مشرق زمین پیروی می كنند ، علم علیرغم جنبهٔ تمدنی اش می تواند به عنوان پدیده ای متعلق به تمامی بشریت نگریسته شود .



نویسنده : فرزاد نوابخش
منابع و مأخذ
۱- شایگان ، داریوش ، آسیا در برابر غرب . تهران ، امیركبیر ، ۲۵۳۶ .
۲- باربور ، ایان علم و دین ، ترجمه بهاء الدین خرمشاهی ، تهران . مركز نشر دانشگاهی ، ۱۳۶۲ .
۳- همالینگ دیل ، ر . ج ،مبانی و تاریخ فلسفه غرب ، ترجمه عبدالحسین آذرنگ ، تهران ، كیهان ، ۱۳۶۴ .
۴- هلزی هال ، لوئیس ویلیام ، تاریخ و فلسفه غرب ، ترجمه عبدالحسین آذرنگ ، تهران ، سروش ، چاپ دوم ، ۱۳۶۹ .
۵- حقیقت «رفیع» عبدالرفیع ، نقش ایرانیان در تاریخ تمدن جهان ، تهران ، كوهش ، ۱۳۷۸ .
۶- میراحمدی ، مریم ، دین و دولت در عصر صفوی ، تهران ، امیركبیر ، ۱۳۶۹ .
۷- كدی ، نیكی ، آر : ایران دوره قاجار و برآمدن رضاخان ، ترجمه مهدی حقیقت خواه ، تهراه ، ققنوس ، ۱۳۸۱ .
۸- كدی ،نیكی آر : ریشه های انقلاب ایران ، ترجمه عبدالرحیم گواهی ، تهران ، قلم ، ۱۳۶۹.
۹- لمبتون ، ان ، كی . اس ، نظریه دولت در ایران ، ترجمه چنگیز پهلوان ، تهران ، گیو ، چاپ دوم ، ۱۳۷۹ .
۱۰- شجاعی زند ، علیرضا ، مشروعیت دینی دولت و امتداد سیاسی دینی ، تهران ، بنیان ، ۱۳۷۶ .
۱۱- بصیرت منش ، حمید ، علما و رژیم رضاشاه ، تهران عروج ، چاپ دوم ، ۱۳۷۸ .
۱۲- بشریه ، حسین ، موانع توسعه سیاسی ایران ، تهران ، گام نو ، ۱۳۸۰ .ژ
۱۳- وزیری ، شاهرخ ، نفت و قدرت در ایران ، مترجم مرتضی ثاقت فر ، تهران ، ۱۳۷۹.
۱۴- آبرهامیان ، بروآند ، ایران بین دو انقلاب ، مترجم كاظم فیرذونه و دیگران ، تهران ، مركز ، چاپ سوم ، ۱۳۷۹ .
۱۵- لازی ، جهان ، درآمدی تاریخی به فلسفه علم ،ترجمه علی پایا ، تهران ، مركز نشر دانشگاهی ، ۱۳۶۲ .
۱۶- حناالفحوری ، خلیلب الجر ، تاریخ فلسفه در جهان اسلامی ، ترجمه عبدالمحمد آیتی ، تهران ، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، چاپ سوم ، ۱۳۶۷ .
۱۷- لنسكی ، گرهارد ، سیر جوامع بشری ، ترجمه یاسر موفقیان ، تهران ، سازمان انتشارات و آموزش انقلاب اسلامی ، ۱۳۶۹ .
۱۸- ساروخانی ، باقر ، دایره المعارف علوم اجتماعی ، تهران ، كیهان ، ۱۳۷۰.
منبع : كتاب مجموعه مقالات نخستین كنگره بین المللی - دانشگاه آزاد اسلامی
خبرگزاری فارس

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
بعد از مشورت حجامت کنید (دکتر حسینی)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند