”کارست“ گنجینه ای مطمئن برای تأمین منابع آب | تعبیرستان
”کارست“ گنجینه ای مطمئن برای تأمین منابع آبعلم و فناوریدانستنیها
×
بستن

”کارست“ گنجینه ای مطمئن برای تأمین منابع آب

گفت وگو با دکتر احمد افراسیابی، بنیان گذار مرکز ملی کارست در ایران، که فوق لیسانس اول خود را رشته اکتشاف زمین شناسی از دانشگاه پنجاب پاکستان و فوق لیسانس دوم را در سال ۱۳۵۲ در زمینه زمین شناسی از امپریال کالج انگلستان دریافت کرده است.
در طول خدمت خود در وزارت نفت، دانشگاه شیراز و وزارت نیرو فعالیت می کرده و از وزارت نیرو پس از ۳۲ سال خدمت بازنشسته شده است. در حین خدمت، دکترای خود را در رشته هیدرولوژی کارست و منابع آبی از دانشگاه فنی اتریش دریافت کرده است.
چهره آفتاب سوخته و مصمم وی نشان از یک عمر فعالیت در کوه ها و دشت ها را دارد و به جرأت وی را می توان از کسانی خواند که زندگی خویش را در مطالعه و تحقیق آب، صرف کرده است.
اهمیت منابع کارست در چیست؟
▪ اصولاً می دانید که ایران بعد از کشورهای آمریکا، چین و ترکیه، بالاتری درصد کارست را دارد و بیش از ۱۱ درصد سطح کشورمان را سازه های کارستی می پوشاند. چون این منابع کارستی اصولاً در ارتفاعات وجود دارند، دسترسی انسان ها به آنها کمتر است و به همین دلیل تقریباً دور از آلودگی های انسانی هستند. اهمیتی که این منابع دارند در احداث سازه هائی است که بر روی آنها انجام می شود به خصوص در کشور ما که سدهای زیادی در حال ساخت است و اکثر این سدها در تنگه ها و دره های کارستی احداث می شوند، بنابراین دانش مهندسی کارست اهمیت بسیاری دارد. از اهمیت های دیگر کارست نیز می توان به قابلیت آنها برای جذب توریست اشاره کرد. در کشور ما آبشارها، حوضچه ها و غارهای زیبائی ـ مثل غار علیصدر ـ وجود دارد که عامل جذب توریست هستند. همچنین اهمیت دیگر منابع کارست ارزان بودن آب آنهاست چرا که اگر دقیق مطالعه کنیم استفاده از آب کارست ها ارزان تر از احداث سد تمام می شود. در حال حاضر نیز بیش از ۸۵ درصد شهرهای جنوبی کشورمان آب خود را از این آهک ها دریافت می کنند.
برای آشنائی خوانندگان ما لطفاً تعریفی از کارست ارائه دهید؟
▪ کارست تعاریف مختلفی دارد اما عمدتاً به چیزی می گویند که در سنگ های آهکی به وجود می آید که حاصل پدیده انحلال و یا درز شکاف دار شدن است که باعث می شود سنگ بتواند در خودش آب های باران را نگه دارد و در واقع ضریب ذخیره سنگ ساز هم بالا برود به طوری که در فرصت های مناسب بتوانیم از آن آب استفاده بکنیم.
سابقه مطالعات کارستی و شناسائی این منابع در ایران چقدر است؟
▪ می توان سابقه این مطالعات را به دو دوره قبل و بعد از انقلاب تقسیم بندی کرد. اولین اکیپ هائی که در سال های ۵۲ ـ ۵۱ تشکیل شد، اکیپ مطالعات آهکی زاگرس جنوبی بود. با امکانات محدودی که داشتند، مطالعات شناسائی اولیه را انجام دادند و واقعاً کار ارزنده ای انجام داده اند، اما مطالعات نوین در این زمینه عملاً در سال ۱۳۶۷ با پروژه آهکی مهارلو در شیراز شروع شد و بعد از آن مرکز ملی کارست تأسیس گردید. هم اکنون نیز این مطالعات ادامه دارد.
ایده تأسیس مرکز ملی کارست چگونه به وجود آمد؟
▪ اولین بار حدود سال ۶۱ که در همایش بین المللی کارست در چین شرکت کردیم. که اتحادیه بین المللی آب شناسی بانی آن بود. در همین همایش جا ایده اولیه به وجود آمد. در واقع در آن همایش متوجه شدیم که در بسیاری از کشورهائی که این پدیده را دارند گروه مطالعاتی ویژه ای روی آن کار می کنند و لازم دیدیم که در ایران نیز این مطالعات شروع شود. می دانید که حرکت آب در این سازندها با حرکت آب در دشت ها فرق دارد. در دشت ها حرکت آب تابع قانون دارسی است ولی در این آهک ها و سازند ها حرکت آب به صورت متلاطم است و از قانون خطی تبعیت نمی کند، بنابراین لازم بود که ما در سیستم مطالعات و اکتشافات کارستمان تغییرات ایجاد کنیم و سیستم های نوینی را به کار ببریم.
در واقع ایده شکل گیری مرکز ملی کارست از همین جا آمد و پس از آن در دانشگاه ها نیز رشته ای به نام هیدرولوژی کارست راه اندازی شد. به هر حال صنعت آب و دانشگاه به هم پیوند خورد و با پروژهٔ مهارلو، ارائه متدلوژی و اولین همایش بین المللی آب کارست در شیراز در سال ۱۳۷۲ که یکی از بزرگ ترین همایش هائی بود که در کشور در زمینه صنعت آب برگزار شد، این پیوند استحکام بیشتری پیدا کرد.
در مرکز ملی کارست صرفاً کار مطالعاتی صورت می گیرد، یا اقدامات اجرائی هم انجام می دهید؟
▪ در حوزه مهارلو مطالعه و اجراء با هم توأم بود چرا که قصد داشتیم متدلوژی کار را به دست بیاوریم و به هر حال متدلوژی کار روشن شد.
به برگزاری چندین همایش اشاره نمودید؛ چه اهدافی در پس زمینه همایش های کارست وجود داشت؟
▪ در واقع ما چندین هدف را دنبال می کردیم که مهم ترین آن آشنائی با تحقیقات بین المللی در جهان بود چرا که اطلاعاتمان در زمینه کارست اندک بود. دیگر هدفمان آشنا کردن مراکز بین المللی با پدیده کارست در ایران بود؛ همانطور که می دانید زاگرس موزه کارست شناسی است و حرف اول را در کارست می زند. استفاده از اعتبارات بین المللی برای مطالعات کارست هدف دیگر برگزاری چنین همایش هائی بود و ما موفق شدیم اعتباری از یونسکو و اتحادیه آب شناسی بگیریم و تعدادی از کارشناسانمان را با خرج آنها برای کارآموزی به خارج فرستادیم.
در این همایش ها همچنین کارگاه های آموزش تشکیل می شد به طوری که طی ۱۰ سال ۱۷ کارگاه علمی آموزش آب برگزار کردیم که در صنعت آب و مطالعه کارست سابقه نداشت.
کدام کشورها به مطالعات کارست اهمیت می دهند؟
▪ ترکیه و یوگسلاوی و چین و آمریکا از آنجائی که خود نیز دارای منابع کارستی هستند به این پدیده توجه عمده ای دارند. این کشورها محققان خوبی دارند و همایش های بین المللی برگزار می کنند.
همانطور که از سابقه شما مشخص است تا به حال در دو همایش در کشورهای روسیه و صربستان به عنوان عضو کمیته علمی شرکت داشته اید، این همایش ها را چطور ارزیابی کردید؟
▪ بستر خوبی که به وجود آورده ایم ارتباط با این همایش های بین المللی بود، در کل محققان ما از لحاظ تجربه کمتر از محققین خارجی نیستند. تجربه ما در کارست مناطق خشک و نیمه خشک باارزش است چرا که مطالعات کارستی در اروپا در محیط های مرطوب و با بارندگی بالای ۱۰۰۰ میلی متر انجام می گیرد. اما آنچه در این همایش ها برای من جالب بود ارج نهادن آنها به کارهای گذشتگان بود و حتی مشاهده کردیم که در شوروی موزه ای به نام تحقیقات کارست شناسی داشتند. البته ما هم در ایران موزه هائی چون گنجینه آب را داریم اما عمدتاً نظر من بر این بود که ما هم موزه ای داشته باشیم که کل تحقیقات صنعت آب را در کشور جمع آوری کنیم.
شما به عنوان مؤسس و بنیان گذار مرکز کارست در ایران در مورد این مرکز چه نظری دارید و بفرمائید در بدو تأسیس این مرکز با چه مشکلاتی روبه رو شدید؟
▪ البته من خیلی خرسندم که در طول خدمت دولتی ام بالاخره به یاری خداوند و حمایت مسئولین و در عین حال با تمام مشکلاتی که وجود داشت این مرکز راه اندازی شد. همکاران هم که جذب این مرکز شدند تلاش های پرثمری انجام دادند و در سال های ۷۹ تا ۸۱ ما بالاترین گزارش های تحقیقاتی و مطالعاتی را در وزارت نیرو داشتیم. جوان ها باید بدانند که اگر طرح بدهند، نظر کارشناسی بدهند و از آن دفاع کنند مسئولین می پذیرند، و به نظر من پشتکار عامل پیروزی است. کار تشکیل یک مرکز بسیار مشکل است اما با توضیحاتی که ارائه دادیم مسئولین برای این کار متقاعد شدند ضمن این که جا دارد در اینجا تشکر ویژه ای کنم از معاون فعلی امور آب، دکتر زرگر که در دوره های گذشته و کنونی حمایت خود را دریغ نکردند، همچنین مسئولین پژوهش و رئیس سابق سازمان منابع آب که تلاش های ارزنده در این زمینه داشتند.
ضرورت مطالعات کارستی را در چه می دانید؟
▪ کارست در حال حاضر آب شرب مورد نیاز بسیاری از شهرهای ما را تأمین می کند ولی هنوز به نظر من نیاز به توجه بیشتری دارد، هنوز کمبودهائی در این زمینه وجود دارد. ایستگاه های مطالعاتی که در حوزه آبریز کارستی داریم با استانداردهای بین المللی هم خوانی ندارد، و در واقع به ایستگاه های پایش کمی و کیفی (مونیتورینگ) نیاز داریم چرا که استمرار اندازه گیری ها بسیار مهم است و همچنین نیاز بسیاری به استفاده از تجهیزات نوین احساس می شود.
با توجه به سوابقی که در زمینه امور آب دارید کمبود آب تهران را چطور ارزیابی می کنید؟
▪ در تهران با افزایش جمعیت و توسعه شهری روبه رو هستیم که معضل پایتخت ها و شهرهای بزرگ دنیا به شمار می آید. در تهران من اعتقاد دارم که باید الگوی مصرف را عوض کنیم. حجم آب بسیاری از حوزه های اطراف تهران به این شهر منتقل می شود که اگر چه شکل کمبود آب تهران را رفع می کند اما خطراتی هم در رابطه با بالا آمدن سطح آب زیرزمینی در بر دارد. در تهران باید آب را به صورت بسته بندی بدهیم البته با هزینه و قیمت کم. در حال حاضر بطری آب معدنی با قیمت ۲۰۰ تومان عرضه می شود که اگر دولت با دادن یارانه قیمت این بطری ها را کاهش دهد هم هزینه تصفیه گران آب را کم می کند و چون مردم برای دریافت آن هزینه می پردازند در صرفه جوئی آن نیز بیشتر دقت می کنند. همچنین باید بگویم که ارتفاعات شمال تهران نیاز به مطالعات ویژه ای از دیدگاه هیدرولوژی کارست می طلبد تا پتانسیل های آن شناسائی شود.
آب منابع کارست برای چه مصارفی استفاده می شود؟
▪ آب کارست برای شرب و صنعت استفاده می شود اما برای کشاورزی ممنوع است. ما نباید اجازه بدهیم آبی که از منابع ملی ما محسوب می شود برای کشاورزی مصرف شود. ما باید جلوی افت این آب خوان ها را در دشت ها بگیریم و باید کشت محصولی همچون گندم در کشور با نیازهای آبی مان هم خوانی داشته باشد.
تفاوت آب کارست با آب های زیرزمینی در چیست؟
▪ در واقع آب کارست به نوعی آب زیرزمینی محسوب می شود. کلاً ما آب ها را به دو گروه تقسیم می کنیم، آب های سطحی و آب های زیرزمینی. آب های زیرزمینی خودش دارای دو بخش است یعنی آب های زیرزمینی که در آبرفت وجود دارند و دیگر آب های زیرزمینی که در کوهستان ها وجود دارد. منتهی حرکت آب در آهک خیلی سریع تر است و این آهک ها خیلی سریع آلوده می شوند. در آب های زیرزمینی آبرفتی حالت خود پالایش وجود دارد اما در آب های کارستی به علت وجود درز شکاف، سریع آلودگی وارد آبخوان می شود، به همین دلیل باید شرکت آب و فاضلاب این منابع آبی را تملک کند.
در حال حاضر شما به عنوان مدیر مرکز پژوهشی آب و محیط زیست کوثر فعال هستید در مورد فعالیت های این مرکز هم توضیح بفرمائید.
▪ این اولین مرکز بخش خصوصی در زمینه آب و محیط زیست است که با تلاش هائی انجام شد و با مجوز وزارت علوم در دو گروه منابع آب و محیط زیست فعالیت می کند. البته هنوز تحقیقات و پژوهش در بخش خصوصی به جایگاه واقعی خود نرسیده است. ما اعتقاد داریم بسیاری از طرح های تحقیقاتی و کاربردی را از طریق این مراکز می توانیم کانالیزه کنیم که همین مسئله به اشتغال زائی منجر می شود. همچنین این مرکز آمادگی دارد موزه تحقیقات آب را راه اندازی کند و خدمات موردنیاز را به شرکت آب و فاضلاب و آب منطقه ای ارائه دهد.



ماهنامه مهرآب

تاریخ ارسال: 1390/01/11


نظر شما چیست؟

کد امنیتی شکل بالا در کادر زیر درج شود

برای مشاهده و استفاده از فرم می بایست جاوااسکریپت بر روی مرورگر شما فعال باشد.

 
تعبیر خواب
تعبیر با تقویم
روایتی از قول امام جعفر صادق (علیه السلام) هست که می‌فرمایند مثلاً اگر در روز یا شب اول ماه قمری خوابی را ببینید تعبیر ندارد و صحیح نیست، یا اگر  در دوم و سوم ماه خوابی را ببینید تعبیرش برعکس می‌شود و به همین ترتیب تمام روزهای ماه را فرموده‌اند و این روایت تا حدودی هم شایع شده و گسترش پیدا کرده است.
دقت کنید که چیز کمی نیست!... یعنی شما که دیشب خوابی را دیده‌اید با دانستن تاریخ دیشب، می‌توانید ادامه مطلب...
تعبیرها و اشتباه‌ها
همۀ ما در طول شب یا روز خواب‌هایی می‌بینیم که ممکن است درست و صادق بوده و معنایی را در خود داشته باشند یا اینکه بی‌معنا باشند.
علت خواب‌های بی‌معنا چیزهایی مثل ضعف یا پرخوری قبل از خواب و یا صدای محیط زمان خواب و یا حتی می‌تواند نتیجه تلقین شیطان باشد و فقط پیامبران و معصومین (علیهم السلام) هستند که تمام خواب‌هایشان درست و صادق بوده و حسابشان جدا است. حضرت امام صادق (علیه السلام) به مفضل که از ادامه مطلب...
تعبیر با کتاب
در این مقاله می‌خواهم در مورد این بنویسم که هر کسی می‌تواند بعضی از خواب‌ها را با کتاب تعبیر خواب، تعبیر کند. بنابراین اجازه دهید ابتدا تعریفی کلی و خلاصه از نحوۀ تعبیر خواب ارائه کنم.
خواب‌هایی که ما می‌بینیم یا می‌خواهند معنایی را به ما بفهمانند و یا خیر؛ حالا چرا بعضی از خواب‌ها می‌خواهند معنایی را بفهمانند ولی بعضی خیر؟... چون این سوال بحث دیگری است نمی‌خواهم دربارۀ آن صحبت کنم.
خود این خواب‌های بامعنا نیز اکثراً به صورت مثال ادامه مطلب...
مبارزه با فراموشی خواب
تحقیقات نشان داده است که همۀ افراد در طی خواب خودشان رویا می‌بینند (به جز در برخی بیماری‌های شدید روانی)، منتها خیلی‌ها آن‌ها را فراموش کرده و فکر می‌کنند که اصلاً رویایی ندیده‌اند. هر چند خیلی از این رویاها ممکن است جزء رویاهای بدون تعبیر باشند ولی به هر حال رویا بوده‌اند.
حال سوال این است که چطور خواب خود را فراموش نکنیم؟ چطور صحنه‌های خواب را خوب و روشن به یاد آوریم؟ برای رسیدن به این هدف راه‌های زیادی وجود ادامه مطلب...
دفع بلا با صدقه
احادیث و روایات و همچنین تجربیات بسیاری وجود دارد که خداوند متعال با صدقه قضا و قدر را تغییر می‌دهد. به عبارتی دیگر با صدقه می‌توان به خواست خدا از وقوع بلایا و حوادث جلوگیری کرد. زیرا خود خداوند قضا و قدر را معین کرده و فقط خود او می‌تواند آن را تغییر دهد (که یکی از عواملی که فرموده قضا و قدر را به خاطر آن تغییر می‌دهد همین صدقه دادن است). البته این یکی از آثار صدقه می‌باشد. ادامه مطلب...
رسیدن تعبیر به دیگری
این نکته را به خاطر داشته باشید که تعبیر خواب شما ممکن است به همان کسی که در خواب دیده‌اید نرسد و به شخص دیگری مربوط شود. در واقع تعبیر خواب شما کیلومترها با آن شخصی که در خواب دیده‌اید فاصله داشته باشد! تجربۀ خودم من از خواب‌هایم این بوده که در موارد خیلی خیلی خیلی کمی تعبیر خواب به همان افرادی رسیده که در خواب دیده‌ام (به طوریکه در اکثر موارد فقط یک درصد احتمال می دهم که تعبیر ادامه مطلب...
دفع بلا و گرفتاری
بعضی از خواب‌ها آینده را پیشگویی کرده و می‌گویند که بلا و مصیبت و گرفتاری در پیش است و یا اینکه عمل زشت یا گناهی را مرتکب خواهیم شد. اگر این خواب‌ها درست و اصطلاحاً صادقه باشند، در واقع از مقدرات الهی می‌گویند و چیزهایی که پیش‌بینی آن شده حتماً به وقوع می‌پیوندند.
ولی خداوند راه‌هایی را تعیین کرده که نگذارید آن بلایا به وقوع بپیوندند و در واقع مقدرات خدا تغییر کند. در اصل خود خدا مقدرات را بوجود آورده ادامه مطلب...
کلیپ و ویدیو
ماجرای دزد دهنه بند (استاد انصاریان)
اشخاصی که در کلیپها مشاهده می کنید تعبیرگر خواب نیستند